نمناک دین و مذهباحکام قرض دادن در اسلام چه حکمی دارد؟
احکام قرض دادن ، آیت الله بهجت
از کجا فقر در بین مردم بیشتر شد و جواب این سوالات که آیا قرض ندادن پول در فقر تاثیر زیادی دارد.

 حکم قرض دادن از منظر اسلام

احکام قرض دادن پول دراسلام چیست؟

از چه وقتی فقر در اسلام بیشتر شد؟

انسان جماعت روحیه ی عجیبی دارد اگر دنیا را هم داشته باشد سیر نمی شود و هر چه بیشتر داشته باشد بیشتر حریص می شود ،اگر هم زمانی بخواهد بیش از توانش سرمایه گذاری کند مجبور به قرض گرفت از جاهای مختلف و افراد است.اما نگاه علمای دین به موضوع قرض دادن و گرفتن به چه صورت است؟

قرض در لغت به معنای قطع کردن با دندان می باشد، بنابراین قرض نوعی از قطع کردن و جدا کردن است.

زمانی گفته می شود فردی به فرد دیگر قرض داده است یعنی مالی را که او می طلبد از خود جدا نموده و به او عطا کند. (طبرسی، ابی علی الفضل بن الحسین، مجمع البیان، ج 2، ص 606)

در اصطلاح فقهی، قرض آن است که کسی مال خود را به دیگری تملیک کند، البته بدین صورت که قرض گیرنده نسبت به ادای خود آن مال یا مثل آن و یا قیمت آن ضامن شود و تعهد نماید. (امام خمینی، تحریر الوسیله، ج 1، ص 652)

قرض الحسنه ترکیبی از قرض و صفت حسن است که در مقابل قرض ربوی قرار دارد و مالی است که بدون دریافت هیچ اضافه و سودی به طرف دیگر واگذار می شود که دیگری از آن استفاده کند و در وقت مشخص آن را برگرداند.

آیاتی که در آنها عنوان «قرض حسن» مشاهده می شوند، عبارتند از:بقره / 245، مائده/ 12، حدید/ 11 و 18، تغابن/ 17، مزمل/ 20، اما اینکه بتوان از طریق این آیات مطلوبیت قرض الحسنه را ثابت نمود مورد بحث است. 

با توجه به روایتی که معصوم علیه السلام از وام دادن به مومن تعبیر به «قرض حسن» می کند، ممکن است نتیجه گرفت که آیات مزبور ناظر بر «قرض الحسنه» نیز می باشند.

اما با توجه به آنچه که از روایات به دست می آید می توان گفت که قرض دادن به مومن امری مشروع و پسندیده است. البته ظاهر بعضی روایات که در مورد قرض گرفتن وجود دارد، دال بر این است که «قرض گرفتن» امر پسندیده ای نیست.

 

در پس قرض دادن چه انگیزه ای وجود دارد؟

از آنجا که قرض دهنده برای مدتی از تصرف مال خود چشم پوشی می کند و در مقابل هم توقع دریافت هیچ گونه سودی ندارد، لذا اولین سوالی که در ذهن می آید این است که انگیزه این رفتار اقتصادی چیست؟

با توجه به مضامین روایات اخذ هر گونه مبلغی فراتر از اصل مال، اگر چه با عناوینی همچون کارمزد، خسارت تاخیر تادیه و جبران کاهش ارزش پول باشد که از جهت حقوقی و فقهی نیز هیچ مشکلی ندارد، قرض را از قرض الحسنه دور می نماید

انگیزه های احتمالی قرض دهنده عبارتند از:1- پاداش اخروی 2- کسب اخلاق پسندیده (دوری از بخل) (مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، ج 19، ص 424، ح 47) 3- تعاون و همیاری (قبانچی، حسین السیدعلی، شرح رسالة الحقوق، اسماعیلیان، ج 2، ص 270) 4- پس انداز 5- کسب جایزه.

انگیزه اول صرفا اخروی و انگیزه دوم و سوم معنوی و انگیزه چهارم و پنجم صرفا مادی است، اما در مورد قرض گیرنده همچنان که گفته شد، قرض گرفتن یک امر ناپسندی است، مگر آنکه در جهت رفع یکی از نیازهای ضروری [تکوینی همچون نیاز به مسکن یا ازدواج، تشریعی مانند حج و یا اجتماعی مانند رعایت شان فرد در جامعه] از آن استفاده شود.

با توجه به مطالب فوق دو مشخصه مهم قرض الحسنه یعنی «داشتن انگیزه معنوی یا اخروی برای قرض دهنده» و نیز «صرف آن در جهت رفع نیاز ضروری قرض گیرنده» نمایان می شود.

علاوه بر این، باید در نظر داشت که با توجه به مضامین روایات اخذ هر گونه مبلغی فراتر از اصل مال، اگر چه با عناوینی همچون کارمزد، خسارت تاخیر تادیه و جبران کاهش ارزش پول باشد که از جهت حقوقی و فقهی نیز هیچ مشکلی ندارد، قرض را از قرض الحسنه دور می نماید.

 

مصداق قرض ممنوع و ناپسند

از مصداق های قرض ممنوع و ناپسند در روایات این است که انسان برای برآوردن نیاز غیر ضروری قرض کند و قرض به گونه ای بر او غلبه کند که اطمینان داشته باشد نمی توان آن را ادا کند.

قرض الحسنه

رابطه صدقه دادن و قرض الحسنه چیست؟

در هر دو نوعی تعاون و یاری و ایثار و از خود گذشتگی مشاهده می گردد. هر دو ابزارهایی جهت رفع نیاز نیازمندان می باشند.

نیازمندان به دو قسم تقسیم می شوند، گروه اول افرادی هستند که امید به باز پرداخت در وقت معین را ندارند. گروه دوم افرادی می باشند که به دلیل برخورداری از بعض امکانات، اطمینان به باز پرداخت دارند. فرهنگ اسلامی قرض الحسنه را بهترین ابزار در مورد گروه دوم می داند. مطابق آنچه در روایات ذکر شده است قرض الحسنه در رفع فقر حقیقی و پنهان جامعه مناسب ترین ابزار است. (ابراهیمی، محمدحسین، ربا و قرض، ص 126)

 آیت الله بهجت

پیش بینی مرجع تقلید در رابطه با فقر

نکته ای قابل تأمل...

در اوایل انقلاب، قرض الحسنه ها خیلی زیاد بود. امّا بعضی رفتند، پول هایشان را از قرض الحسنه ها برداشتند و در بانک ها برای سود دهی گذاشتند و توجیه هم کردند که از سودش بر می داریم، به دیگران می دهیم، از همان آن زمان بود که این کارها شروع شد و این مطالب به وجود آمد.

آیت الله العظمی بهجت فرمودند:از این به بعد فقر در جامعه زیاد می شود و همان هم شد.

 

قرض دادن، به نوعی معامله کردن با خدای خود است

در آیاتی از قرآن کریم به قرض اشاره شده است و در تمامی آیاتی که به قرض اشاره شده، طرف قرض خداوند متعال است و در هیچ یک از آنها گفته نمی شود که قرض به شخصی داده شود، بلکه همه آیات به قرض دادن به خدا اشاره دارند و دلیل این امر آن است که قرض الحسنه با کیفیتی که گفته شد، جز با نیت الهی و برای رضای خدا صورت نمی گیرد، زیرا هیچ سود مادی در آن در نظر گرفته نمی شود.

قرض الحسنه

کلام خدا در مورد قرض دادن وقرض الحسنه

در آیه 111 سوره توبه به صراحت ذکر شده است که خداوند اموال و جان های انسان ها را در مقابل بهشت معامله می کند و در آیاتی که به قرض اشاره شده است، عملاً گفته می شود کسی که قرض می دهد، در حال معامله با خداست.

بر اساس آیه شریفه «مَن ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَیُضَاعِفَهُ لَهُ وَلَهُ أَجْرٌ کَرِیمٌ» (حدید/11)، گیرنده قرض خداست و علت آن روشن است.

در تمامی آیاتی که به قرض اشاره شده، طرف قرض خداوند متعال است و در هیچ یک از آنها گفته نمی شود که قرض به شخصی داده شود، بلکه همه آیات به قرض دادن به خدا اشاره دارند و دلیل این امر آن است که قرض الحسنه با کیفیتی که گفته شد، جز با نیت الهی و برای رضای خدا صورت نمی گیرد، زیرا هیچ سود مادی در آن در نظر گرفته نمی شود

در آیه دیگری از سوره حدید تقریباً همین معنا مطرح شده است:«إِنَّ الْمُصَّدِّقِینَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا یُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ کَرِیمٌ» (حدید/18).

در سوره بقره آمده است که «مَّن ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَیُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا کَثِیرَةً وَاللّهُ یَقْبِضُ وَیَبْسُطُ وَإِلَیْهِ تُرْجَعُونَ» (بقره/245).

مورد دیگر در سوره مائده آمده است که «وَلَقَدْ أَخَذَ اللّهُ مِیثَاقَ بَنِی إِسْرَائِیلَ وَبَعَثْنَا مِنهُمُ اثْنَیْ عَشَرَ نَقِیبًا وَقَالَ اللّهُ إِنِّی مَعَکُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلاَةَ وَآتَیْتُمُ الزَّکَاةَ وَآمَنتُم بِرُسُلِی وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَّأُکَفِّرَنَّ عَنکُمْ سَیِّئَاتِکُمْ وَلأُدْخِلَنَّکُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ فَمَن کَفَرَ بَعْدَ ذَلِکَ مِنکُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاء السَّبِیلِ» (مائده/12).

در سوره تغابن نیز قرض الحسنه مورد اشاره قرار گرفته است. در این آیه آمده است که «إِن تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا یُضَاعِفْهُ لَکُمْ وَیَغْفِرْ لَکُمْ وَاللَّهُ شَکُورٌ حَلِیمٌ» (تغابن/17).

در آیه دیگری آمده است که «...وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنفُسِکُم مِّنْ خَیْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللَّهِ هُوَ خَیْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ» (مزمل/21).

جالب است که در تمام این موارد، صحبت از معامله با خداست.

در آیه شریفه «إِنَّ اللّهَ اشْتَرَی مِنَ الْمُوْمِنِینَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الجَنَّةَ ...» (توبه/111) به صراحت ذکر شده است که خداوند اموال و جان های انسان ها را در مقابل بهشت معامله می کند.

در آیاتی که به قرض اشاره شده است، عملاً گفته می شود کسی که قرض می دهد، در حال معامله با خداست، زیرا عملاً سودی از اشخاص نمی گیرد.

قرض دادن ، قرض دادن در اسلام چه حکمی دارد؟

قرض دادن در اسلام چه حکمی دارد؟
:
امتیاز : 4 تعداد رای : 10
برگرفته از تبیان-/ف
این مطلب مفید بود ؟ 8 2
نظر کاربران
مهدی

مهدی

با درود.دوستان اگر خواستید به هر عنوان قرض دهید حتما از قرض گیرنده ضمانت لازم مانند چک یا دست‌نوشته معتبر بگیرید.

پاسخ دادن 0 0
نظر خود را بنویسید ...

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی با اخلاق و منش اسلامی ،ایرانی ما در تناقض است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.

کد امنیتی
ارسال نظر
انصراف