نمناک فرهنگ و هنرچهره ها ناگفته های محمدحسین مهدویان از ماجرای نیمروز
محمدحسین مهدویان ، ماجرای نیمروز
محمدحسین مهدویان کارگردان جوانی است که با ساخت فیلم ماجرای نیمروز به عنوان کارگردان بهترین فیلم جشنواره فیلم فجر شناخته شد.
بازدید : 2,659 نفر

گفتگو با محمدحسین مهدویان درباره ماجرای نیمروز

محمدحسین مهدویان کارگردان و فیلمنامه نویس کشورمان که برای ساخت فیلم ایستاده در غبار مورد تحسین قرار گرفت و سیمرغ بلورین بهترین فیلم جشنواره فیلم فجر 1394 را دریافت کرد.

محمدحسین مهدویان با ساخت فیلم «ماجرای نیمروز» نشان داد که در سینمای با آگاهی وارد میدان شده و این فیلم هم نمونه ای موفق در سینمای سیاسی است. با او درباره «ماجرای نیمروز» گفت وگو کردیم که می خوانید:


محمدحسین مهدویان

محمدحسین مهدویان کارگردان ماجرای نیمروز

 
چرا تا این حد به تاریخ معاصر، به ویژه دهه ٦٠ علاقه مند هستید؟

به نظرم تاریخ هر مملکتی از اعصار تا امروز قطعا روی زندگی امروز ما تأثیر داشته و هرچه این تاریخ نزدیک تر و معاصرتر می شود، تأثیراتش در زندگی بیشتر می شود. خیلی از موضوعاتی که امروز درباره اش صحبت می کنیم، ریشه در وقایع تاریخی دارد؛ به ویژه تاریخ معاصر که خیلی هایشان مهم است. مباحث مختلفی در عرصه سیاست، اقتصاد، موضوعات اجتماعی امروز گریبان گیر ماست و ریشه بخش زیادی از آنها در تاریخ ماست؛ ما ملتی هستیم که خیلی کم می خوانیم و خواندن تاریخ اصلا در اولویتمان نیست.
 
درحالی که تاریخ تجربه بی نظیری از زندگی افراد مختلف در دوران های مختلف است. تجربه ای که ممکن است در طول یک عمر خودت نتوانی تجربه کنی. از نوجوانی به تاریخ به ویژه به تاریخ معاصر علاقه داشتم. فیلم های تاریخی را هم دوست داشتم. الان هم دوست دارم تاریخ را روایت کنم نه اینکه تحلیل کنم و به جزئیات کم اهمیت بپردازم، بلکه تصویری از زندگی مردم در دوره های مختلف تاریخی ارائه دهم.

به قول دکتر شریعتی، تاریخ را نمی توان قضاوت کرد درنهایت همه ما از بیرون نقش قاضی را داریم. قضاوت شما بر چه مبنایی است که تاریخ کمتر لطمه ببیند؟

به مدد سینما. سینما شیوه متفاوتی از فکرکردن است. فیلم تاریخی مثل کتاب و پژوهش تاریخی نیست. فیلم تاریخی هویت مستقل دارد. سینما معیارهایی برای خودش دارد که خیلی شبیه به زندگی است و به تماشاگر تجربه و احساس منتقل می کند که مبتنی بر یک جور عقلانیت که تحلیلگر باشد، نیست.
 
بلکه یک احساس از زندگی در یک دوره را منتقل می کند و زمانی این احساس درست است که باورپذیر باشد؛ باورپذیری که اصول هر فیلم است و اگر فیلم باور نشود اشتباه است. من با محک سینما تاریخ را می سنجم و آنچه سینما باور می کند روایت قابل تأملی خواهد بود.

گاهی فیلم شما آن قدر می خواهد به واقعیت وفادار بماند که مرز واقعیت و مستند مخدوش می شود. این مثال آن قدر در «ایستاده در غبار» قوی بود که می توانست در جایگاه فیلم مستند باشد. از نظر شما این مرز کجا می تواند معنا داشته باشد؟

مرزش همان باور است. بالاخره هر واقعه ای در زمانی اتفاق افتاده و تمام شده و دیگر قابل بازیابی نیست. درواقع ما در حال بازآفرینی تاریخ هستیم. یعنی وقتی یک تاریخ نگار هم تاریخ می نویسد مبتنی بر اسناد به شیوه ادبیات تاریخ را بازآفرینی می کند درواقع به زبان ادبی تاریخ را از نو روایت می کند. من همین کار را با سینما می کنم. یعنی بازآفرینی تاریخ را در وضعیت نمایشی انجام می دهم که مدیومش هم سینماست.
 
محمدحسین مهدویان

ماجرای نیمروز بهترین فیلم جشنواره فجر

 

در «ایستاده در غبار» قابی را می بینیم که درواقع دوربین مشاهده گر است و اگر حرکتی هم باشد شخصیت ها حرکت می کنند اما در «ماجرای نیمروز» شما قدرت دارید که دوربین را حرکت دهید. چرا خواستید از شکل روایت «ایستاده در غبار» فاصله بگیرید؟

تفاوت لحن وجود دارد. اینجا وضعیت نمایشی که بر فیلم حاکم است اهمیتش برایم بیشتر از رخدادهاست. وقتی فضای آن سال ها را می بینم یک التهاب و وحشت در فضا حاکم است. به اضافه اینکه یک خشونت در زندگی مردم جریان دارد که برای من مهم ترین چیزهاست. من دنبال تحلیل و فهمیدن انگیزه آدم ها نیستم. دنبال این نیستم که بدانم قبل و بعدش چه بوده. می خواهم مستقیم به آن کانسپت بپردازم.
 
درواقع التهاب ناشی از وحشت و خشونت و به نظرم به عنوان یک فیلم این یکی از مهم ترین تصمیماتی است که فیلم ساز باید بگیرد. فیلم های تاریخی ما تحلیل گرا هستند چون جامعه ما خیلی تحلیل زده و تا حد زیادی سیاست زده است. همه می خواهند دنبال انگیزه ها و تأملات و تفکرات و ریشه های فکری باشند. من به عنوان فیلم ساز به نظرم آمد التهاب حاکم بر جامعه چیزی است که در تاریخ از آن غفلت می شود؛ یعنی احساس آدم ها.

که درواقع نکته ای است که جامعه امروز به ویژه جوانان بدانند انقلاب در دهه ٦٠ چه وضعیتی داشته.

بله و اینکه انسان می تواند در چه وضعیتی زندگی کند.

نگاه شما به انسان شاید دلواپسان را ناراحت کند چون آنها معتقدند در فیلم ها دنبال حقیقت باشیم و می خواهند حقانیت طیفی که مربوط به آنهاست را ثابت کنند. اما همین نگاه انسان مدارانه شما این نوع منتقدان را دچار چالش نخواهد کرد؟

واقعیت این است که بالاخره ما نسل دیگری هستیم. من خودم هم خانواده دارم و به این فکر می کنم آیا دوست داری در چنین وضعیت مشابهی زندگی کنی؟ فکر می کنم اصولا زندگی در این وضعیت فارغ از اینکه چه کسی حق دارد یا نه و هر اتفاقی که افتاده در شأن جامعه ما نیست که گرفتار چنین خشونت دامنه داری شود. همین که تماشاگر موقع تماشای این فیلم ملتهب می شود به نظر می آید خیلی کمک کننده است. ما در تاریخمان خشونت را دایره وار تکرار کرده ایم. یک بار باید خشونت را مقابل دیدگانمان ببینیم که افراط و تفریط دو روی سکه هستند و می تواند چه بلایی سر جامعه بیاورد.
 
می تواند خواهری را به نام حقیقت و آزادی وادار به کشتن خواهرش کند. جنایت کاران بزرگ تاریخ هم از همین الفاظ استفاده کرده اند. درواقع در خیلی از مواقع اگر سرسختانه سرسپرده باشید، به خشونت می رسید. داعش ثمره نگاه خشک و متعصبانه است که فقط من درست می گویم و خودش را مجاز به حذف مخالفانش می داند که منجر به ایجاد زنجیره خشونت می شود. یعنی خشونت دامنه دار می شود. چون کسی که خشونت می بیند خودش هم متکی به خشونت خواهد شد.
 
تاریخ معاصر

 جواد عزتی در فیلم ماجرای نیمروز


شما در فیلم «ایستاده در غبار» آن قدر به واقعیت آن دوره وفادار بودید که حتی از «صدای شاهد» هم استفاده کردید.

به حقایق استناد کردم. اما اینجا دنبال آن نبودم.

حتی شخصیت های فیلم رحیم و مسعود واقعی نیستند و کاملا با یک فیلم داستانی از نوع سیاسی روبه رو هستیم. چرا؟

به این دلیل که اینجا دیگر مسئله من استناد به تاریخ نبود. مسئله من این نیست که فیلم در درون خودش به تاریخ استناد کند. مسئله من کانسپتی است که به تماشاگر منتقل می شود.

اما فیلم شما سیاسی است.

بله، فیلم در زمینه سیاسی رخ می دهد اما توجه کنید تماشاگری که فیلم را می بیند، با فیلم جلو می آید و احساس می کند که در چه وضعیت... .

واقعیت این است فیلم شما به لحاظ بصری چشم نواز نیست. اما چه شگردی را به کار می گیرید که همه را پای سفره دلتان می نشانید؟ چطور شخصیت ها را این قدر جذاب می کنید؟

سعی می کنم به آدم ها خیلی واقعی بپردازم. دوست دارم آدم های فیلمم نمایشی نباشند و در یک قدمی آدم های واقعی باشند. حتی اگر شعار هم می دهند شعارشان اندازه دهانشان باشد. یعنی شما اول این آدم را باور کنید و بعد بگویید خب شعار هم می دهد. شخصیت فیلم هم می تواند ایدئولوژی داشته باشد نه اینکه ایدئولوژی فیلم ساز در دهان شخصیت باشد و بخواهد آنها را فریاد بزند. از خودش حرف بزند و تماشاگر باورش کند. در این صورت تماشاگر به شخصیت دل می سپرد.

کسانی که آن دوره تاریخی را شاهد بودند آن قدر بداخلاقی در جامعه بود که کسی نمی خندید. ولی در فیلم شما طنازی هایی دیده می شود که در زمان خودش دیده نشد. چرا؟

خب، دلچسب است. این چیزی است که سینمای ما و روایت رسمی به بُعدنداشتن آدم ها دامن زده است. آدم ها در همه دوره های تاریخی آدم هستند. همه ژست دارند مثلا شما روزنامه نگار هستید و مؤلفه های مشخصی با همکارانتان دارید. معمولا جامعه ما شما را این طور می سنجد می گوید این اصلاح طلب ها یا اصولگراها.
 
درحالی که به این قضیه فکر نمی کند که در معاشرت با افراد، آدم ها ویژگی های شخصی دارند. یکی عبوس است، یکی خوب، مهربان، بدقلق یا... اینها به حزب و دسته و گروه ربطی ندارد و واقعیت کاراکتر آدم هاست. وقتی اینها را نشان دهیم آدم ها می فهمند چقدر شبیه هم هستند.

منابع تصویری تان چیست؟ شما حتی به اتوبوس های دوطبقه که الان نیست دسترسی پیدا کردید. به لحاظ لجستیک و تولید انگار دستتان خیلی باز بود. فیلم های تاریخ معاصر اغلب در جاهایی لو می روند. اما در فیلم شما این اتفاق نیفتاده؟

اینها با سختی به دست می آید. خیابان دهه ٦٠ را درست کردن کار راحتی نیست و اینکه بتوانی جایی را پیدا کنی که ماشین ها و آدم ها را بیاوری. بیشترین تعداد ماشینی که در صحنه استفاده کردیم ٢٥ ماشین بوده اما پروژه هایی هستند که این امکان را دارند که از ٥٠ ماشین در ١٠ روز استفاده کنند.
 
کلکسیونرهایی هستند که به سینما خدمات می دهند اما مسئله این است که در سبک بصری درست استفاده شود و شما باور کنید که مثلا ژیان را از یک کلکسیونر نگرفته اند. در سبک روایی و بصری درست است که شما باور می کنید خیابان مربوط به دهه ٦٠ است و مهم نیست که از چند ژیان استفاده کرده ایم. مهم است تماشاگر را متقاعد کنیم که صحنه ها مربوط به سال ٦٠ است.
 
ایستاده در غبار

 تصاویر فیلم ماجرای نیمروز


به نظرم بیش از هر چیز این قضیه برای شما زمان بر بود.

خیلی انرژی بر و کنترلش خیلی سخت بود. گروه کارگردانی برای رسیدن به این زندگی که در فیلم جریان دارد، کمک کردند. در صحنه ای که ترور رخ می دهد یک زندگی در خیابان در جریان است. ایجاد آن زندگی، بچه های صحنه، لباس و گروه جلو ه های ویژه و کارگردانی خیلی کمک می کنند.

با بازیگران چطور صحبت می کنید که این قدر رئال بازی کنند؟

تمرین می کنیم.

قبل از فیلم برداری دوره های تمرین دارید؟

اگر فرصت باشد قبل از فیلم برداری که در این فیلم فرصت زیادی نبود. با بعضی بازیگران قبل از شروع فیلم برداری توانستیم تمرین کنیم. ولی تا صحنه آماده نشود معمولا فیلم برداری شروع نمی شود. گاهی دوباره فیلم نامه را بازنویسی می کنیم چون احساس می کنیم به بازیگر کمک می کند که درست صحنه را اجرا کند.

هادی حجازی فر در هر دو فیلم شما خیلی خوب بازی کرد. ایشان را چطور کشف کردید؟

ایشان سابقه زیادی در تئاتر دارد. زمانی که می خواستیم «ایستاده در غبار» را کار کنیم گزینه های مختلفی از بازیگرهای تئاتر را دیده بودیم و ابراهیم امینی که مسئول انتخاب بازیگر بود هادی را به من پیشنهاد داد و من نگران این بودم که چهره ایشان در گریم آنچه می خواهم نباشد. چند نفر هم تست کردیم که نشد و دوباره سمت هادی رفتیم.
 
آنچه باعث شد به انتخاب هادی مطمئن شوم این بود که فکر کردم حتی اگر در گریم هم خیلی شبیه نشود اقتداری در راه رفتن و نگاه کردن و رفتارش هست که می تواند تماشاگر را متقاعد کند که من همانم.

چرا سینمایتان این قدر مردانه است؟

من درباره تاریخ کار می کنم و واقعا تاریخ ما مردانه بوده یعنی کاملا مردسالارانه است و شخصیت های زن در تاریخ کم بوده و همیشه در حاشیه بوده اند. مردان هستند که به جنگ می روند. انقلاب که می شود مردها به تظاهرات می روند.
 
محمدحسین مهدویان

محمدحسین مهدویان در جشنواره فیلم فجر

 

خب راویان تاریخ مردها هستند.

قهرمانان ما عموما مرد بودند. درواقع به این معنی نیست که زن ها نخواسته اند نقش داشته باشند این نقش خیلی وقت ها از آنها سلب شده. این یک واقعیت است. در سینمای ما به محض اینکه می خواهند یک داستان تاریخی بسازند از یک خانم استفاده می کنند. طرف دیگر قضیه محدودیت های سینما برای نشان دادن زن زیاد است. شما نمی توانید به یک پرداخت درست و دقیق از زن و تأثیر زن در درام های ایرانی برسید.
 
چون محدودیت های زیادی در به تصویرکشیدن زن وجود دارد و حداقل با ساختار من جور درنمی آید. شما به راحتی می پذیرید یک زن در خانه با همسرش در مکان های مختلف خانه است و روسری به سر دارد.
 
ولی این وضعیت نمایشی است. نور و حرکت دوربین و بازی ها هم نمایشی هستند. ولی وقتی در سبکی مثل فیلم من که می خواهم همه چیز رئال باشد و تماشاگر لحظه ای در اتفاق افتادن حوادث تردید نکند، تماشاگر را از دنیای فیلم به بیرون پرت می کند و اجتناب می کنم از اینکه زن را در آن موقعیت نشان دهم.

بعضی از شخصیت های تاریخی فیلم شما هنوز زنده هستند. آیا با این افراد ملاقات داشته اید؟

با دو نفرشان ملاقات کرده ام.

بعد از دیدن فیلم، تأیید کردند؟

هنوز فیلم را ندیده اند.

نظرتان درباره گرفتن جایزه چیست؟

واقعا انسان دوست دارد جایزه بگیرد. طبیعتا ترجیح می دهی که دیده شوی و تشویقت کنند. اما دور از هرگونه اغراق آنچه باید برای فیلممان اتفاق می افتاد، در نمایش چند روز گذشته اتفاق افتاده است. یعنی بزرگ ترین جایزه را در جشنواره فجر امسال گرفتم و آن استقبال بی نظیر مخاطبان بود.

ناگفته های محمدحسین مهدویان از ماجرای نیمروز

2.56
برگرفته از روزنامه شرق -/ح
این مطلب مفید بود ؟ 3 3
برچسب ها :
نظر کاربران
نظر خود را بنویسید ...

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی با اخلاق و منش اسلامی ،ایرانی ما در تناقض است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.

کد امنیتی
ارسال نظر
انصراف