سرنوشت اتریوم بعد از مرج؛ چرا اتریوم رشد نمی‌کند؟

مرج قرار بود شروع فصل جدیدی برای اتریوم باشد؛ فصلی با مصرف انرژی کمتر، ساختار اقتصادی متفاوت و مسیر روشن‌تر برای آینده. اما چند سال بعد، سؤال اصلی بازار دیگر این نیست که مرج از نظر فنی موفق بود یا نه؛ بلکه این است که چرا ETH با وجود این تغییر بزرگ، نتوانسته همان‌ طور که بسیاری انتظار داشتند رشد کند. برای جواب دادن به این سوال، باید هم تغییرات فنی شبکه را دید و هم رقابت با بیت‌ کوین، جریان سرمایه نهادی و وضعیت اکوسیستم اتریوم را بررسی کرد.

چرا مرج برای اتریوم خیلی مهم است؟

مرج اتریوم (The Merge) یکی از مهم‌ترین ارتقاهای تاریخ این شبکه بود که طی آن سازوکار اجماع اتریوم از اثبات کار (Proof of Work) به اثبات سهام (Proof of Stake) تغییر کرد. این ارتقا در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲ (۲۴ شهریور ۱۴۰۱) انجام شد و عملاً به استخراج اتریوم با استفاده از تجهیزات ماینینگ پایان داد.

قبل از مرج، شبکه اصلی اتریوم برای پردازش تراکنش‌ها و تولید بلاک به ماینرها وابسته بود. ماینرها با استفاده از توان محاسباتی با همدیگر رقابت می‌کردند و در ازای مشارکت در تأمین امنیت شبکه پاداش می‌گرفتند. در کنار این شبکه، از دسامبر ۲۰۲۰ بلاک چینی به نام Beacon Chain فعالیت می‌کرد که از اثبات سهام استفاده می‌کرد، اما از اول مسئول پردازش تراکنش‌های شبکه اصلی نبود.

مرج زمانی اتفاق افتاد که لایه اجرایی شبکه اصلی اتریوم (شامل تراکنش‌ها، حساب‌ها، موجودی‌ها و قراردادهای هوشمند)، با لایه اجماع مبتنی بر اثبات سهام Beacon Chain ترکیب شد. از آن زمان، به‌ جای ماینرها، اعتبارسنج‌ها (Validators) وظیفه پیشنهاد بلاک‌ها و مشارکت در تأیید اعتبار تراکنش‌ها را بر عهده گرفتند. این اعتبارسنج‌ها برای مشارکت مستقیم در سازوکار اجماع، ETH خود را استیک می‌کنند.

یکی از مهم‌ترین نتایج مرج، کاهش چشمگیر مصرف انرژی اتریوم بود. طبق اعلام وب‌ سایت رسمی اتریوم، این تغییر مصرف انرژی شبکه را حدود ۹۹.۹۵ درصد کاهش داد. با این حال، مرج برخلاف یک تصور رایج، با هدف کاهش کارمزد تراکنش‌ها انجام نشد. ظرفیت شبکه در این ارتقا افزایش قابل‌توجهی پیدا نکرد و سرعت تراکنش‌های لایه اول هم تغییر چشمگیری نداشت.

مرج همچنین باعث ایجاد «اتریوم جدید» یا توکن جدیدی نشد. موجودی کاربران، قراردادهای هوشمند و تمام تاریخچه تراکنش‌های اتریوم حفظ شدند و هولدرهای ETH هم برای این انتقال نیازی به تغییر کیف پول یا تبدیل دارایی خود نداشتند.

در مجموع، مرج را باید تغییر موتور اجماع اتریوم دانست، نه ارتقایی برای ارزان‌تر یا سریع‌تر کردن مستقیم شبکه. این تغییر علاوه بر حذف استخراج و کاهش مصرف انرژی، زمینه را برای برخی ارتقاهای بعدی و برنامه‌های مقیاس‌پذیری اتریوم فراهم کرد.

چرا اتریوم از زمان مرج عملکرد ضعیف‌تری داشته است؟

مرج قرار بود یکی از مهم‌ترین نقاط عطف اتریوم باشد، اما از نظر قیمتی نتیجه آن با پیش‌بینی بسیاری از سرمایه‌گذاران فاصله داشت. از زمان انتقال اتریوم از اثبات کار به اثبات سهام، ETH حدود ۶۵ درصد در برابر بیت‌ کوین عملکرد ضعیف‌تری داشته است. این اتفاق در حالی رخ داده که قبل از مرج، رشد دیفای، NFTها و استفاده از استیبل‌ کوین‌ها روی اتریوم باعث شده بود حتی بحث پیشی گرفتن ارزش بازار ETH از بیت‌ کوین یا همان «Flippening» جدی شود.

یکی از دلایل ضعف قیمت اتریوم، تغییر جایگاه ETH در بازار است. پس از مرج، اتریوم به‌ تدریج از یک دارایی با ویژگی‌های رشد بالا فاصله گرفت و بیشتر به دارایی تبدیل شد که برای جذب سرمایه‌های بزرگ و نهادی با بیت‌ کوین رقابت می‌کند. این رقابت برای اتریوم ساده نبود؛ چون بیت‌ کوین از قبل جایگاه قدرتمندی به‌ عنوان «طلای دیجیتال» داشت و بخش مهمی از جریان سرمایه نهادی را جذب می‌کرد.

از طرف دیگر، سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیرتر هم الزاماً به سمت اتریوم نرفتند و بخشی از سرمایه‌های سفته‌بازانه به آلت‌ کوین‌های کوچک‌تر، میم‌ کوین‌ها و دارایی‌های پرنوسان منتقل شد. در نتیجه، ETH بین بیت‌ کوین در یک سمت و دارایی‌های پرریسک‌تر در سمت دیگر قرار گرفت.

یک نکته دیگر این است که نسبت ETH/BTC هم پایین‌تر از محدوده تعادلی بلندمدت خود قرار گرفته و نسبت ETH/BTC همچنان نزولی است. در گذشته وقتی اتریوم از بیت کوین عقب می‌ماند، گاهی اوقات با رشد خوبی مواجه می‌شد اما در حال حاضر این روند همچنان ضعیف به نظر می‌رسد.

پیش‌بینی قیمت اتریوم؛ امیدی به رشد هست؟

پیش‌بینی‌ها برای قیمت اتریوم در سال ۲۰۲۶ اختلاف زیادی با یکدیگر دارند و از محدوده نزدیک ۲٬۰۰۰ دلار تا سناریوهای بسیار خوش‌بینانه بالاتر از ۲۰٬۰۰۰ دلار متغیر هستند. دلیل این اختلاف این است که بعضی از تحلیل‌ها بیشتر بر شرایط فعلی بازار و داده‌های تکنیکال تمرکز دارند، در حالی که برخی دیگر قیمت اتریوم را بر اساس رشد سرمایه‌گذاری نهادی، استیکینگ، توکنیزه‌ کردن دارایی‌های دنیای واقعی (RWA) و توسعه دیفای ارزیابی می‌کنند.

برای افرادی که قصد خرید اتریوم از صرافی‌هایی مثل نوبیتکس را دارند، بررسی سناریوهای مختلف اهمیت زیادی دارد. در سناریوی محافظه‌کارانه، نرخ بهره بالا، ضعف تقاضا و انتقال فعالیت‌ها به شبکه‌های لایه دوم می‌توانند رشد ETH و درآمد شبکه اصلی را محدود کنند. در چنین شرایطی، محدوده ۲٬۰۰۰ تا ۴٬۵۰۰ دلار برای اتریوم پیش‌بینی شده است.

سناریوی میانه بیشتر بر رشد سرمایه نهادی استوار است. توسعه ETFها، امکان کسب بازده از طریق استیکینگ و افزایش استفاده از شبکه برای استیبل‌ کوین‌ها و RWA می‌تواند تقاضای ETH را افزایش دهد. در همین چارچوب، برخی پیش‌بینی‌ها محدوده ۴٬۵۰۰ تا ۸٬۰۰۰ دلار را محتمل‌تر می‌دانند.

سناریوهای صعودی‌تر به کاهش عرضه قابل معامله ETH نیز تکیه دارند. طبق داده‌های موجود، بیش از ۳۰ درصد عرضه در استیکینگ قرار گرفته و مکانیزم EIP-1559 هم بخشی از ETH پرداخت‌شده به‌ عنوان کارمزد را می‌سوزاند. اگر هم‌زمان تقاضای نهادی و استفاده از شبکه رشد کند، قیمت‌های ۷٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ دلار یا حتی بالاتر مطرح می‌شوند.

رسیدن به محدوده ۱۰٬۰۰۰ تا ۲۰٬۰۰۰ دلار نیازمند رشد بسیار گسترده توکنیزه‌سازی دارایی‌های واقعی و استفاده از اتریوم به‌ عنوان زیرساخت تسویه مالی است. سناریوی بالای ۲۰٬۰۰۰ دلار هم بیش از همه به پذیرش گسترده جهانی و ترکیب حوزه‌هایی مثل AI، دیفای و بلاک‌ چین وابسته است و خود گزارش آن را سناریویی با احتمال پایین‌تر می‌داند.

در مقابل ابهام‌های قانونی، رقابت سولانا و سایر شبکه‌ها، نرخ بهره بالا، کمبود نقدینگی و سلطه بیت‌ کوین مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند این سناریوهای صعودی را تضعیف کنند.