پایان تدریجی چک رمزدار؛ چک تضمین‌شده جایگزین می‌شود
بانک مرکزی صدور چک رمزدار را از مهر ۱۴۰۵ ممنوع می‌کند و چک تضمین‌شده با امکان استعلام صیادی و نظارت بیشتر، جایگزین آن خواهد شد.
بانک مرکزی تصمیم گرفته است چک رمزدار را به‌تدریج از شبکه بانکی حذف و چک تضمین‌شده را جایگزین آن کند؛ ابزاری که امکان استعلام، ثبت و نظارت بیشتری دارد.
بر اساس این تصمیم، صدور چک رمزدار از ۷ مهرماه ۱۴۰۵ ممنوع خواهد شد و پذیرش یا واگذاری این چک‌ها در سامانه چکاوک نیز از اول دی‌ماه متوقف می‌شود. به این ترتیب، چک رمزدار در مسیر خروج کامل از چرخه خدمات بانکی قرار می‌گیرد.
کاستی‌های چک رمزدار
چک رمزدار سال‌ها برای انتقال مبالغ قابل‌توجه در معاملات استفاده می‌شد، اما در ساختار آن محدودیت‌هایی وجود داشت. مهم‌ترین مشکل این ابزار، نداشتن امکان استعلام پیش از دریافت بود؛ بنابراین دارنده نمی‌توانست از اصالت چک و صحت اطلاعات آن اطمینان پیدا کند.
ثبت و رصد ناکافی مشخصات صادرکننده نیز امکان سوءاستفاده برای کلاهبرداری، فرار مالیاتی و پولشویی را افزایش می‌داد. نبود اتصال مؤثر به سامانه‌های نظارتی، شناسایی و پیگیری تراکنش‌ها را دشوارتر می‌کرد.
محدودیت جغرافیایی و شعبه‌ای، مشکل دیگر چک رمزدار بود. دریافت‌کننده معمولاً ناچار می‌شد برای وصول چک به شعبه همان بانک در همان استان مراجعه کند؛ موضوعی که با توجه به جابه‌جایی گسترده وجوه میان مناطق مختلف، کارایی این ابزار را کاهش می‌داد و روند نقد کردن آن را برای مشتریان دشوار می‌کرد.
مزیت‌های چک تضمین‌شده
چک تضمین‌شده به‌عنوان ابزار جایگزین، محدودیت مراجعه به شعبه مشخص یا استان خاص را ندارد و از این نظر، دسترسی به خدمات بانکی را آسان‌تر می‌کند.
این چک با یک شناسه صیادی ۱۶ رقمی صادر می‌شود و دارنده می‌تواند پیش از دریافت، اصالت آن را استعلام کند. ثبت اطلاعات چک در سامانه صیاد، عدم تقارن اطلاعاتی میان طرفین معامله را کاهش می‌دهد و امکان بررسی دقیق‌تر آن را فراهم می‌کند.
چک تضمین‌شده از طریق سامانه صیاد، موسوم به پیچک، ثبت می‌شود و مشمول مقررات قانون جدید چک است. این موضوع، زمینه نظارت و پیگیری حقوقی بیشتری را برای دارنده ایجاد می‌کند.
اتصال چک تضمین‌شده به زیرساخت‌های نظارتی، امکان ردیابی بهتر مبادلات را فراهم می‌سازد و احتمال استفاده از آن برای فعالیت‌های مجرمانه، پولشویی، کلاهبرداری و فرار مالیاتی را کاهش می‌دهد.
این ابزار، مانند چک رمزدار، نقدشونده و غیرقابل برگشت است و امکان انتقال ندارد.
مراحل اجرای جایگزینی
در مرحله نخست، از ۷ مهرماه ۱۴۰۵ صدور چک رمزدار متوقف می‌شود و بانک‌ها موظف خواهند بود تنها چک تضمین‌شده صادر کنند.
در مرحله دوم، از ابتدای دی‌ماه، پذیرش یا واگذاری چک‌های رمزدار در سامانه چکاوک ممنوع خواهد شد و این چک‌ها عملاً از چرخه خدمات شبکه بانکی خارج می‌شوند. پس از این تاریخ، پرداخت چک رمزدار فقط با مراجعه ذی‌نفع به شعبه مقصد و تکمیل فرم‌های مربوط انجام خواهد شد.
بر اساس اعلام بانک مرکزی، وجه چک تضمین‌شده بلافاصله و مطابق روال پرداخت چک رمزدار پرداخت می‌شود تا اجرای این تغییر، وقفه‌ای در امور مشتریان ایجاد نکند.
از آنجا که صدور چک‌های تضمین‌شده در سامانه صیاد ثبت می‌شود، واگذاری آن‌ها در سامانه چکاوک نیز به‌صورت سیستمی انجام خواهد شد. تعیین وضعیت این چک‌ها بر اساس اطلاعات ثبت‌شده صورت می‌گیرد تا از عودت غیرموجه جلوگیری شود.
حذف چک رمزدار، علاوه بر تغییر در شیوه ارائه خدمات بانکی، با هدف افزایش شفافیت، کاهش ریسک و تقویت نظارت بر مبادلات انجام می‌شود. چک تضمین‌شده با تکیه بر زیرساخت صیاد، امکان بررسی و ردیابی بیشتری برای نهادهای ناظر و امنیت بالاتری برای دارنده فراهم می‌کند.
بازنشر در بخش خبری نمناک / علی موظف
