بزرگترین ثواب زیارت امام حسین(ع) در اربعین، شب جمعه و سایر روزها
در روایات اهلبیت (ع)، برای زیارت امام حسین (ع) و پیادهروی به سوی کربلا فضایل و پاداشهای معنوی فراوانی بیان شده است. این زیارت، افزون بر جایگاه والای معنوی، آثار و برکات ارزشمندی برای زائر دارد که در ادامه به مهمترین آنها اشاره خواهیم کرد.
ثواب زیارت امام حسین (ع)، کربلا و پیادهروی اربعین
زیارت حضرت امام حسین (ع) از برترین عبادتهایی است که در احادیث ذکر شده از پیامبر و امامان و منابع معتبر شیعه درباره آن سفارش فراوان شده است. در روایات اهلبیت (ع)، برای زائر سیدالشهدا (ع) پاداشهایی بیان شده که در کمتر عبادتی نظیر آن دیده میشود.
با نزدیک شدن به اربعین حسینی، در این بخش از نمناک مهمترین احادیث درباره فضیلت زیارت امام حسین (ع)، ثواب زیارت قبر امام حسین (ع)، زیارت اربعین و پیادهروی به سوی کربلا را بررسی میکنیم تا تصویری روشن از جایگاه این عبادت بزرگ در فرهنگ شیعه ارائه شود.
فضیلت و ثواب زیارت امام حسین (ع)
در منابع روایی شیعه، احادیث متعددی درباره فضیلت زیارت قبر امام حسین (ع) نقل شده است. در این روایات، برای زائر پاداشهای گوناگونی بیان شده که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:
- آمرزش گناهان
- افزایش درجات معنوی
- استجابت دعا و برآورده شدن حاجت
- بهرهمندی از دعای فرشتگان
- همراهی و توجه پیامبر اکرم (ص) و اهلبیت (ع)
- ثبت پاداش حج و عمره
- قرار گرفتن در شمار رستگاران و سعادتمندان
- برخورداری از رحمت و پاداش الهی
ثواب زیارت امام حسین در کامل الزیارات
بر اساس روایات این کتاب، زائر امام حسین (ع) مشمول رحمت الهی میشود و گناهانش مورد آمرزش قرار میگیرد. همچنین درجات معنوی او افزایش مییابد، فرشتگان برایش دعا میکنند و در قیامت از جایگاه ویژهای برخوردار خواهد بود. در این روایات، برای زائر امام حسین (ع) ثواب حج، عمره و جهاد در راه خدا نیز ذکر شده است.
ثواب هر قدم پیادهروی به کربلا
یکی از مشهورترین روایات درباره ثواب پیادهروی به کربلا از حسین بن ثویر بن ابیفاخته از امام صادق (ع) نقل شده است.
حُسَیْنِ بْنِ ثُوَیْرِ بْنِ أَبِی فَاخِتَهَ قَالَ قَالَ صادق ع یَا حُسَیْنُ مَنْ خَرَجَ مِنْ مَنْزِلِهِ یُرِیدُ زِیَارَهَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ص. إِنْ کَانَ مَاشِیاً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَهٍ حَسَنَهً وَ مَحَى عَنْهُ سَیِّئَهً حَتَّى إِذَا صَارَ فِی الْحَائِرِ کَتَبَهُ اللَّهُ مِنَ الْمُصْلِحِینَ الْمُنْتَجَبِینَ [الْمُفْلِحینَ الْمُنْجِحِینَ]حَتَّى إِذَا قَضَى مَنَاسِکَهُ کَتَبَهُ اللَّهُ مِنَ الْفَائِزِینَ حَتَّى إِذَا أَرَادَ الِانْصِرَافَ أَتَاهُ مَلَکٌ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص. یُقْرِؤُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ لَکَ اسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ فَقَدْ غُفِرَ لَکَ مَا مَضَى.»
اى حسین! کسى که از منزلش بیرون آید و قصدش زیارت قبر حضرت حسین ابن على علیهما السّلام باشد، اگر پیاده رود، خداوند منّان به هر قدمى که بر میدارد یک حسنه برایش نوشته و یک گناه از او محو میفرماید تا زمانى که به حائر برسد و پس از رسیدن به آن مکان شریف حق تبارک و تعالى او را از رستگاران قرار میدهد؛ تا وقتى که مراسم و اعمال زیارت را به پایان رساند که در این هنگام او را از فائزین محسوب میفرماید تا زمانى که اراده مراجعت نماید؛ در این وقت فرشتهاى نزد او آمده و میگوید:«حضرت محمد (ص)، سلام رسانده و به تو میفرماید:«از ابتدا عمل را شروع کن، تمام گناهان گذشتهات آمرزیده شد. (کامل الزیارات، ص ۱۳۴) ؛(تهذیب الأحکام ج ۶، ص ۴۳، ح ۸۹ )
ثواب پیادهروی اربعین چیست؟
در احادیث، پاداش حرکت زائر از زمان خروج از خانه تا رسیدن به حرم، تنها به لحظه حضور در حرم محدود نشده است.
از حسین بن سعید نقل شده است که از امام صادق(ع) درباره زائر قبر حسین(ع) سؤال شد. حضرت در پاسخ فرمود:
«فَقَالَ مَنِ اغْتَسَلَ فِی الْفُرَاتِ ثُمَّ مَشَی إِلَی قَبْرِ الْحُسَینِ(ع) کانَ لَهُ بِکلِّ قَدَمٍ یرْفَعُهَا وَ یضَعُهَا حَجَّةٌ مُتَقَبَّلَةٌ بِمَنَاسِکهَا»
هر آن که در فرات غسل کند و سپس با پای پیاده به سوی مرقد حسین(ع) برود، به ازای هر قدمی که برمی دارد و بر زمین می گذارد، حجّی مقبول با تمام اعمال و مناسک برای او خواهد بود. (تهذیب الأحکام، ج ۶، ص ۵۳، ح ۱۲۷)
ثواب زیارت امام حسین (ع) و پاداش حج و عمره
قدامة بن مالک از امام صادق(ع) نقل می کند که حضرت فرمود:
« مَنْ زَارَ الْحُسَینَ مُحْتَسِباً لَا أَشِراً وَ لَا بَطِراً وَ لَا سُمْعَةً مُحِّصَتْ عَنْهُ ذُنُوبُهُ کمَا یمَضَّضُ الثَّوْبُ فِی الْمَاءِ فَلَا یبْقَی عَلَیهِ دَنَسٌ وَ یکتَبُ لَهُ بِکلِّ خُطْوَةٍ حَجَّةٌ وَ کلَّمَا رَفَعَ قَدَماً عُمْرَةٌ»
کسی که حسین(ع) را برای رضای خدا زیارت کند، نه برای خوش گذرانی و تفریح و نه به جهت کسب شهرت (و فخر فروشی)، گناهانش فرو می ریزد، همان طور که لباس در آب شسته شده (و پاک می شود) و در نتیجه، هیچ آلودگی بر او باقی نمی ماند و با هر گامی که بر زمین می گذارد، حجّی برایش نوشته می شود و با هر قدمی که برمی دارد، عمره ای برایش ثبت می گردد.(بحار الانوار، ج ۹۸،ص ۱۹)
آمرزش گناهان زائر امام حسین (ع)
آمرزش گناهان یکی از مهمترین مضامینی است که در روایات مربوط به زیارت سیدالشهدا (ع) دیده میشود.در همان روایت حسین بن ثویر از امام صادق (ع) آمده است که زائر پس از پایان زیارت و هنگام بازگشت، از سوی فرشتهای با پیام پیامبر اکرم (ص) روبهرو میشود:
«اسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ فَقَدْ غُفِرَ لَکَ مَا مَضَى»
«عمل را از نو آغاز کن؛ زیرا آنچه از گناهان گذشته داشتهای، آمرزیده شده است.» (كامل الزيارات، ص 143)
این مضمون نشان میدهد که در روایت، زیارت امام حسین (ع) فرصتی برای بازگشت معنوی و آغاز دوباره زندگی با اعمال شایسته معرفی شده است.
اجابت دعا در کنار مرقد امام حسین (ع)
یکی دیگر از فضایل مهم زیارت سیدالشهدا (ع)، توجه ویژه به دعا و درخواست حاجت است. بشیر دهّان، میگوید که حضرت صادق علیه السّلام فرمودند:
«عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ عَنْ صادق ع قَالَ:إِنَّ الرَّجُلَ لَیَخْرُجُ إِلَى قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع. فَلَهُ إِذَا خَرَجَ مِنْ أَهْلِهِ بِأَوَّلِ خُطْوَهٍ مَغْفِرَهُ ذُنُوبِهِ- ثُمَّ لَمْ یَزَلْ یُقَدَّسُ بِکُلِّ خُطْوَهٍ حَتَّى یَأْتِیَهُ فَإِذَا أَتَاهُ نَاجَاهُ اللَّهُ تَعَالَى فَقَالَ عَبْدِی سَلْنِی أُعْطِکَ ادْعُنِی أُجِبْکَ اطْلُبْ مِنِّی أُعْطِکَ سَلْنِی حَاجَهً أقضیها [أَقْضِهَا]لَکَ قَالَ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ أَنْ یُعْطِیَ مَا بَذَلَ.»
شخصى که به زیارت قبر حضرت حسین بن على علیهما السّلام میرود، زمانى که از اهلش جدا شد با اولین گامى که برمیدارد تمام گناهانش آمرزیده میشود. سپس با هر قدمى که برمیدارد پیوسته تقدیس و تنزیه شده تا به قبر برسد و هنگامى که به آنجا رسید حق تعالى او را خوانده و با وى مناجات نموده و میفرماید:«بنده من! از من بخواه تا به تو اعطاء نمایم، من را بخوان اجابتت نمایم، از من طلب کن به تو بدهم، حاجتت را از من بخواه تا برایت روا سازم.
راوى میگوید، امام علیه السّلام فرمودند:
و بر خداوند متعال حق و ثابت است آنچه را که بذل نموده اعطاء فرماید.( تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة ،جلد۱۴،صفحه۴۴۰)
این روایت بر فضیلت دعا در هنگام زیارت امام حسین (ع) تأکید دارد و نشان میدهد که زیارت تنها به حضور فیزیکی در حرم محدود نیست، بلکه فرصتی برای دعا و ارتباط معنوی با خداوند نیز به شمار میرود.
همراهی فرشتگان با زائر امام حسین (ع)
در روایتی از امام صادق (ع)، برای زائر امام حسین (ع) جایگاه ویژهای در میان فرشتگان بیان شده است.
عَنْ صادق ع قَالَ:
إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِکَهً مُوَکَّلِینَ بِقَبْرِ الْحُسَیْنِ ع. فَإِذَا هَمَّ بِزِیَارَتِهِ الرَّجُلُ أَعْطَاهُمُ اللَّهُ ذُنُوبَهُ فَإِذَا خَطَا مَحَوْهَا ثُمَّ إِذَا خَطَا ضَاعَفُوا لَهُ حَسَنَاتِهِ فَمَا تَزَالُ حَسَنَاتُهُ تَضَاعَفُ حَتَّى تُوجِبَ لَهُ الْجَنَّهَ
ثُمَّ اکْتَنَفُوهُ وَ قَدَّسُوهُ وَ یُنَادُونَ مَلَائِکَهَ السَّمَاءِ أَنْ قَدِّسُوا زُوَّارَ حَبِیبِ اللَّهِ فَإِذَا اغْتَسَلُوا نَادَاهُمْ مُحَمَّدٌ ص یَا وَفْدَ اللَّهِ أَبْشِرُوا بِمُرَافَقَتِی فِی الْجَنَّهِ ثُمَّ نَادَاهُمْ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَع أَنَا ضَامِنٌ لِقَضَاءِ حَوَائِجِکُمْ وَ دَفْعِ الْبَلَاءِ عَنْکُمْ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ ثُمَّ الْتَقَاهُمْ [اکْتَنَفَهُمُ] النَّبِیُّ ص عَنْ أَیْمَانِهِمْ وَ عَنْ شَمَائِلِهِمْ حَتَّى یَنْصَرِفُوا إِلَى أَهَالِیهِمْ.»
امام صادق علیه السلام فرمودند:
خداوند متعال فرشتگانى دارد که موکّل قبر حضرت امام حسین علیه السّلام میباشند؛ هنگامى که شخص قصد زیارت آن حضرت را مینماید حق تعالى گناهان او را در اختیار این فرشتگان قرار میدهد و زمانى که وى قدم برداشت فرشتگان تمام گناهانش را محو میکنند. سپس قدم دوّم را که برداشت حسناتش را مضاعف و دو چندان میکنند و پیوسته با قدمهائى که برمیدارد حسناتش مضاعف میگردد تا به حدّى میرسد که بهشت برایش واجب و ثابت میگردد.
سپس اطرافش را گرفته و تقدیسش میکنند و فرشتگان آسمان نداء داده و میگویند:«زوّار دوست خدا را تقدیس نمائید.» و وقتى زوّار غسل کردند حضرت محمّد (ص) ایشان را مورد نداء قرار داده و میفرماید:«اى مسافران خدا! بشارت باد بر شما که در بهشت با من هستید.» سپس امام علی (ع) به ایشان نداء کرده و میفرماید:«من ضامنم که حوائج شما را برآورده کرده و بلا را در دنیا و آخرت از شما دفع کنم، سپس پیامبر اکرم (ص) با ایشان از طرف راست و چپ ملاقات فرموده تا بالأخره به اهل خود بازگردند.( کامل الزیارات ؛ باب چهل و نهم)
این روایت، جایگاه معنوی زائر امام حسین (ع) و توجه فرشتگان و اهلبیت (ع) به او را بیان میکند.
زیارت امام حسین (ع) با پای پیاده و ثبت حسنات
در روایت دیگری از امام صادق (ع) درباره فضیلت زیارت پیاده آمده است:
«مَنْ أَتَاهُ مَاشِیاً کتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکلِّ خُطْوَةٍ حَسَنَةً وَ مَحَا عَنْهُ سَیئَةً وَ رَفَعَ لَهُ دَرَجَةً فَإِذَا أَتَاهُ وَکلَ اللَّهُ بِهِ مَلَکینِ یکتُبَانِ مَا خَرَجَ مِنْ فِیهِ مِنْ خَیرٍ وَ لَا یکتُبَانِ مَا یخْرُجُ مِنْ فِیهِ مِنْ سَیئٍ وَ لَا غَیرِ ذَلِک فَإِذَا انْصَرَفَ وَدَّعُوهُ وَ قَالُوا یا وَلِی اللَّهِ مَغْفُورٌ لَک أَنْتَ مِنْ حِزْبِ اللَّهِ وَ حِزْبِ رَسُولِهِ وَ حِزْبِ أَهْلِ بَیت رَسُولِهِ وَ اللَّهِ لَا تَرَی النَّارَ بِعَینِک أَبَداً وَ لَا تَرَاک وَ لَا تَطْعَمُک أَبَدا»؛
کسی که به زیارت ایشان برود، خداوند به ازای هر قدمی، حسنه ای برایش می نویسد و از او گناهی را پاک می کند و یک درجه ارتقای رتبه پیدا می کند. پس وقتی به مرقد حسین(ع) رسید، خداوند دو فرشته را بر او مأمور می کند تا هرچه از خیر و خوبی و صلاح از دهانش خارج می شود، برایش بنویسند و اگر چیزی خواست که به صلاحش نبود، برایش ثبت نکنند و هنگامی که از زیارت بازمی گردد، با او وداع کرده و می گویند:ای دوست خدا! بخشیده شدی؛ تو از حزب خدا و حزب پیامبرش و حزب اهل بیتش هستی. به خدا سوگند هرگز به چشم خودت آتش را نخواهی دید و آتش نیز تو را نمی بیند و نمی سوزاند. (کامل الزیارات، ص ۲۵۵، ح ۳۸۳)
این مضمون، یکی از روشنترین پاسخها به پرسش درباره ثواب هر قدم پیادهروی کربلا است.
پاک شدن گناهان مانند روز تولد
از رُفاعة بن موسی نقل شده است که امام صادق(ع) فرمود:
«إِنَّ مَنْ خَرَجَ إِلَی قَبْرِ الْحُسَینِ(ع) عَارِفاً بِحَقِّهِ وَ اغْتَسَلَ فِی الْفُرَاتِ وَ خَرَجَ مِنَ الْمَاءِ کانَ کمِثْلِ الَّذِی خَرَجَ مِنَ الذُّنُوبِ فَإِذَا مَشَی إِلَی الْحَیرِ لَمْ یرْفَعْ قَدَماً وَ لَمْ یضَعْ أُخْرَی إِلَّا کتَبَ اللَّهُ لَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ»
به درستی کسی که (برای زیارت) به سوی مرقد حسین (بن علی)(ع) برود، در حالی که حقّش را می شناسد و (پیش از زیارت) در فُرات غسل کند و از آب خارج شود، مثل کسی است که از گناهانش خارج شود. پس هنگامی که به باب الحسین(ع) رسید، قدم از قدم برنمی دارد، مگر این که خداوند برایش ده حسنه می نویسد و ده گناهش پاک می گردد.(کامل الزیارات، ص ۱۴۷.)
این روایت در کنار دیگر احادیث، بر یک نکته تأکید میکند که زیارت سیدالشهدا (ع) اگر با نیت الهی، معرفت و توجه قلبی همراه باشد، فرصتی برای توبه، بازگشت و پاکی معنوی دانسته شده است.
آداب زیارت امام حسین (ع)
در روایات، برای حضور در حرم امام حسین (ع) آدابی نیز بیان شده است. حسین بن ثویر از امام صادق (ع) نقل میکند:
«إِذَا أَتَیتَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) فَاغْتَسِلْ عَلَی شَاطِئِ الْفُرَاتِ ثُمَّ الْبَسْ ثِیابَک الطَّاهِرَةَ ثُمَّ امْشِ حَافِیاً فَإِنَّک فِی حَرَمٍ مِنْ حَرَمِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ بِالتَّکبِیرِ وَ التَّهْلِیلِ»؛
زمانی که به زیارت ابا عبدالله(ع) رفتی، پس غسل کن در نهر فرات و سپس لباس های پاک بپوش؛ آن گاه با پای برهنه راه برو؛ پس تو در حرمی از حرم خدا و حرم پیامبرش هستی و بر تو باد به تکبیر و گفتن لا اله الّا الله. (کامل الزیارات، ص ۱۵۲.)
در روایتی دیگر ابوصامت از امام صادق(ع) نقل می کند:
« مَنْ أَتَی الْحُسَینَ(ع) مَاشِیاً کتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکلِّ خُطْوَةٍ أَلْفَ حَسَنَةٍ وَ مَحَا عَنْهُ أَلْفَ سَیئَةٍ وَ رَفَعَ لَهُ أَلْفَ دَرَجَةٍ فَإِذَا أَتَیتَ الْفُرَاتَ فَاغْتَسِلْ وَ عَلِّقْ نَعْلَیک وَ امْشِ حَافِیاً وَ امْشِ مَشْی الْعَبْدِ الذَّلِیلِ فَإِذَا أَتَیتَ بَابَ الْحَیرِ فَکبِّرِ اللَّهَ أَرْبَعاً»
هر کسی پیاده به زیارت قبر حسین(ع) برود، خداوند برای هر قدمی هزار حسنه نوشته و هزار گناه از او پاک می کند و رتبه اش هزار درجه بالا می رود. پس هرگاه به فرات رسیدی، غسل کن و کفش هایت را درآور و پابرهنه راه برو؛ به مانند عبد ذلیل راه برو؛ پس وقتی به درب حَرَم رسیدی، چهار بار تکبیر بگو و کمی راه برو و دوباره چهار بار تکبیر بگو. (کامل الزیارات، ص ۲۵۵، ح ۳۸۱ و ص ۳۹۲، ح ۳۶۳)
ثواب زیارت اربعین از راه دور چیست؟
همه افراد امکان حضور در کربلا در روز اربعین را ندارند. برای چنین افرادی، خواندن زیارت اربعین، سلام دادن به امام حسین (ع) و اظهار محبت و ارادت به سیدالشهدا (ع) راهی برای حفظ ارتباط معنوی با آن حضرت است.
روایاتی که در بخشهای قبل درباره پاداش هر قدم، آمرزش و فضایل زیارت بیان شد، عمدتاً ناظر به حرکت و زیارت حضوری است؛کسی که امکان حضور در کربلا ندارد میتواند در روز اربعین با خواندن زیارت اربعین، سلام و اظهار محبت به امام حسین (ع)، از فیض یاد و زیارت آن حضرت بهرهمند شود.
ثواب زیارت امام حسین (ع) در شب جمعه
شب جمعه از زمانهای مورد توجه برای دعا و عبادت است و در روایات، زیارت امام حسین (ع) نیز در این زمان مورد سفارش قرار گرفته است.
ازاینرو، ثواب زیارت امام حسین (ع) در شب جمعه را میتوان در چارچوب فضیلت زیارت سیدالشهدا (ع) و فضیلت این زمان خاص بررسی کرد. برای بیان جزئیات پاداش این زیارت، باید به روایت مشخص هر فضیلت و منبع آن توجه کرد.
ثواب زیارت امام حسین (ع) در روز عاشورا
عاشورا یادآور شهادت امام حسین (ع) و یاران ایشان است و در فرهنگ شیعه جایگاهی ویژه دارد. زیارت امام حسین (ع) در این روز، همراه با معرفت و اظهار همدردی با اهلبیت (ع)، از اعمال مورد توجه در منابع روایی است.بنابراین، ثواب زیارت امام حسین (ع) در روز عاشورا را باید در کنار فضیلت ویژه این روز و جایگاه زیارت سیدالشهدا (ع) بررسی کرد.
آیا پیادهروی اربعین ثواب بیشتری دارد؟
روایات درباره زیارت پیاده امام حسین (ع)، برای هر قدم پاداشهایی مانند ثبت حسنه، پاک شدن گناه و افزایش درجه بیان کردهاند. بنابراین، پیادهروی به سوی کربلا از اعمالی است که در روایات، برای آن پاداش ویژه بیان شده و زیارت اربعین نیز از مهمترین جلوههای زیارت حسینی در روزگار ماست.
آیا ثواب زیارت امام حسین (ع) فقط مخصوص اربعین است؟
فضیلت زیارت امام حسین (ع) به اربعین محدود نمیشود. در منابع روایی، برای زیارت سیدالشهدا (ع) در زمانهای مختلف سال و با شرایط گوناگون، فضایل متعددی بیان شده است.
اربعین به دلیل جایگاه ویژه خود، اهمیت خاصی دارد، اما اصل زیارت امام حسین (ع) و محبت به آن حضرت اختصاص به یک روز خاص ندارد. بنابراین، در کنار توجه به ثواب زیارت امام حسین (ع)، آداب حضور در حرم نیز در روایات اهمیت ویژهای دارد.