فلسفه سفره هفت سین ایرانیان و تاریخچه جالب آن

فلسفه سفره هفت سین ما ایرانیان

نوروز، یکی از کهن‌ترین جشن‌های به‌جا مانده از دوران باستان است که با آداب و رسومات گوناگونی همراه است. از مشهورترین مراسم نوروزی ایرانیان می‌توان به چیدن سفره هفت‌سین اشاره کرد.

پس از ورود اسلام به سرزمین ایران، قرآن نیز به سفره هفت‌سین ایرانیان افزوده شد و هر ساله ما ایرانی ها قرآن را درکنار دیگر اجزای سفره هفت سین چون سیر، سیب، سبزه، سنجد، سرکه، سمنو و سماق قرار می دهیم. هر یک از اجزای هفت‌سین نماد مفاهیمی چون رشد، زایش و باروری، فراوانی و برکت و … هستند. در این بخش از نمناک شما را با فلسفه سفره هفت‌سین و معانی هر یک از سین‌های نوروزی آشنا می‌کنیم.

سفره ی هفت سین از گذشته تا به امروز

سفره هفت‌سین، یکی از مهم‌ترین نمادهای جشن نوروز است که ریشه‌هایی دیرینه در فرهنگ ایرانی دارد. این سفره که در آغاز بهار چیده می‌شود، در طول زمان دستخوش تغییراتی شده و تکامل یافته است.

در گذشته، ایرانیان با توجه به باورهای باستانی خود، هفت سین را با الهام از هفت امشاسپند یا دوازده برج قمری آماده می‌کردند. هر یک از اجزای سفره نمادی از مفاهیم مهمی بود:آب (روشنایی و افزونگی)، سبزه (نوزایی)، آتشدان (پایداری نور و گرما)، شیر (رستاخیز و تولد دوباره)، تخم‌مرغ (نژاد و نطفه)، آینه (شفافیت و صفا)، سنجد (زایش و باروری)، سیب (عشق)، انار (تقدس)، سکه (برکت و دارایی)، ماهی (پایان سال اسفند)، نارنج (گوی زمین) و گل بید (امشاسپند سپندارمز).

علاوه بر این‌ها، گلاب، نان هفت‌حبابی، خرما، پنیر، شکر، شاخه‌هایی از درختان مقدس مانند انار، بید، زیتون و انجیر، و همچنین کتاب مقدس نیز در سفره قرار می‌گرفتند.

برخی منابع به سفره “هفت چین” در دوران هخامنشی اشاره دارند که در آن هفت ظرف چینی غذا چیده می‌شد. همچنین، پیش از اسلام، سفره‌ای به نام “هفت شین” رایج بوده که شامل شمع، شراب، شیرینی، شهد (عسل)، شمشاد، شربت و شقایق یا شاخه‌های نبات بود. در دوره ساسانیان، “هفت شین” به رسم متداول تبدیل شد و شمشاد به عنوان نمادی از سبزی و جاودانگی بر سفره قرار می‌گرفت.

در برخی مناطق روستایی، رسم “هفت سینی” وجود داشته که خوراکی‌های مختلف در آن قرار می‌گرفتند. این رسم با حذف “یای” از “هفت سینی”، به تدریج به شکل امروزی یعنی “هفت سین” درآمده است.

دلیل تغییر هفت شین به هفت سین

در دوران ساسانیان و پیش از اسلام ایرانیان سفره ای به نام «هفت شین» می گستراندند که شامل شمع، شراب، شهد، شمشاد، شربت، شقایق بوده است. پس از آمدن اسلام به ایران و حرام اعلام شدن «شراب» آنها، خواهر و همزاد شراب را که سرکه می شد، بر سر سفره قرار می دادند و اینگونه شین به سین تغییر پیدا کرد.

علت عدد «هفت» سین های نوروزی

در زبان باستانی عدد هفت به نام "امرداد" است که معنای زندگی و جاودانگی را می دهد بنابراین ایرانیان باستان هفت واژه را به نشانه آن گزینه کرده و بر خوان نوروزی می چینند.

هفت برای ایرانیان باستان مقدس بوده و برای مفاهیم مثبت، خوش یمنی و فال نیک استفاده از عدد هفت استفاده می کردند مثلا هفت رنگ رنگین کمان، هفت خان رستم در شاهنامه، هفت آسمان، هفت اقلیم، هفت روز هفته، هفت فرشته، هفت شهر عشق در عرفان، هفت پیکر و ... .

عدد هفت در قرآن کریم و نزد مسلمانان نیز اهمیت دارد و از عدد هفت در برخی از آیه ها و سوره های قرآن نام برده شده است. برای مثال حج هفت مرحله دارد و نخستین قاریان نیز هفت نفر بوده اند.

اجزای هفت سین امروزه

قرن هاست که در سفره عید هر ایرانی، هفت گونه خوردنی و سبزه که حرف نخست آن «سین» است ، مثل ( سیر، سرکه، سماق، سنجد، سمنو و سبزه و سیب) چیده می شود و ایرانیان پس از روی آوردن به اسلام بر سر سفره های خود قرآن را می گذارند و سال نو را با آیات قرآنی آغاز می کنند. چنانچه مسلمانان قرآن، زرتشتیان اوستا و کلیمیان تورات را بر بالای سفره هایشان جای می دهند.

ماهی، تخم مرغ رنگ شده، آیینه نیز از اجزای دیگر سفره هفت سین هستند.

گذاردن سنبل، سکه و سماور، هیچ حقیقت هفت سینی ندارند. همچنین ماهی قرمز سمبل عید کشور عزیزمان ایران است.

در هفت سین پارسی انار وجود داشته که نشانه باروری و عشق بوده است. همچنین آنها سیب سرخ را درون ظرف آب پاک و زلال می گذاشتند تا عشق و باروری همچنان پاینده بماند پس بهتر است آیین خود را حفظ کنیم.

امروزه سفره هفت سین را روی زمین یا روی میز پهن می کنند و افراد خانواده دور سفره هفت سین جمع می شوند و برای داشتن سالی پر از شادی و خیرو برکت دعا میکنند. برخی مردم همان روز عید اما برخی دیگر سفره هفت سین را سیزده روز نوروز نگه می دارند و در روز سیزده نوروز، سبزه ی سفره هفت سین را به آب می اندازند.

سین های سفره هفت سین نماد چیست؟

قرآن کریم

اولین چیزی که ایرانیان هنگام چیدن سفره هفت سین بر سفره قرار می دهند، قرآن کریم است. با آمدن اسلام به ایران و روی آوردن ایرانیان و مسلمان شدنشان آنها بر سفره هفت سین خود قرآن را قرار می دهند تا سال نو را با توکل و توسل به خداوند متعال آغاز کنند.

سبزه

سبزه یکی از اجزای سفره هفت سین است که با رنگ و طراوت خود دلها را شادمان می سازد . ایرانیان قبل از سال نو و در روزهای پایانی سال گندم و یا عدس می کارند و برخی نیز سبزه را از بیرون به صورت آماده تهیه می کنند.

در ایران باستان 25 روز قبل از نوروز در کاخ پادشاهان 12 ستون از خشت خام برپا می ساختند و بر هرکدام یک نوع غله می کاشتند . اگر سبزه ها خوب می رویید سال پر برکتی در پیش داشتند. سبزه نماد شادابی و سرسبزی و نشانگر زندگی بشر و پیوند او با طبیعت است.

سیب

سیب، نمادی از تندرستی و زیبایی است که ایرانیان آن را برای حفظ سلامتی اعضای خانه بر سر سفره قرار می دهند.

سمنو

سمنو از جوانه های تازه رسیده گندم تهیه می شود و نماد زایش و باروری گیاهان و فراوانی خوراک و غذاهای خوب و پر نیرو است.

سنجد

سنجد یکی دیگر از اجزای اخوان نوروزی است که عطر برگ و شکوفه های آن محرک عشق و مهر و نماد زایندگی ، عشق و دلباختگی است.

سیر

سیر دیگر اجزای سفره هفت سین است که نماد میکروب زدایی و پاکیزگی محیط زیست و سلامت بدن و نیز زدودن چشم زخم است. زرتشتیان به این علت سیر بر سفره هفت سین می گذاشتند زیرا معتقد بودند بوی سیر دیوان را می گریزاند. آنها پوست سیر را می کنند و سپس آن را بر سفره می گذارند.

سرکه

سرکه نیز مانند سیر برای پاکی محیط، زدودن آلودگی و باطل کردن سحر و جادو بر سر سفره قرار می گرفت.

سماق

سماق از اجزای سفره هفت سین و نماد عشق مهر و پیوند دلها می باشد.

خوان نوروزی اجزای دیگری دارد که عبارتند از:

• سکه ( نمادی از خیر و برکت و درآمد )
• تخم مرغ( نماد زایش و آفرینش و نشانه ای از نطفه و نژاد)
• «آینه» (نماد روشنایی )
• «آب و ماهی» نماد (برکت در زندگی )