چطور بفهمیم یک ویدئو با هوش مصنوعی ساخته شده است؟
با ۸ روش کاربردی تشخیص ویدئوهای ساخته‌شده با هوش مصنوعی آشنا شوید؛ از بررسی چهره و صدا تا شناسایی دیپ‌فیک و بررسی منبع اصلی ویدئو.
چطور بفهمیم یک ویدئو با هوش مصنوعی ساخته شده است؟ ۸ نشانه مهم
ویدئوهای ساخته‌شده با هوش مصنوعی روزبه‌روز واقعی‌تر می‌شوند؛ به‌طوری‌که گاهی تشخیص یک صحنه ساختگی از یک اتفاق واقعی، حتی با دقت کردن به تصویر هم آسان نیست. از ویدئوهای جعلی افراد مشهور گرفته تا صحنه‌های عجیب طبیعت و اتفاقات غیرممکن، محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی می‌تواند در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت منتشر شود.
اما چطور می‌توان فهمید یک ویدئو واقعی است یا با هوش مصنوعی ساخته شده؟ برای بررسی چنین ویدئوهایی باید به جزئیات تصویر، حرکت‌ها، صدا و مهم‌تر از همه، منبع انتشار توجه کرد. در ادامه ۸ روش کاربردی برای بررسی اصالت ویدئو را معرفی می‌کنیم.
۱. به حرکت دست‌ها و انگشتان دقت کنید
یکی از بخش‌هایی که هنگام تولید ویدئو با هوش مصنوعی ممکن است دچار خطا شود، حرکت دست‌ها و انگشتان است. در بعضی ویدئوها، تعداد یا شکل انگشتان در لحظه‌های مختلف تغییر می‌کند یا دست هنگام برداشتن یک وسیله، حرکتی غیرطبیعی دارد.
برای بررسی این موضوع، ویدئو را چند بار پخش کنید و به لحظه‌هایی توجه کنید که فرد چیزی را لمس می‌کند، وسیله‌ای برمی‌دارد یا دست خود را حرکت می‌دهد.
البته این نشانه به‌تنهایی قابل اعتماد نیست؛ زیرا ابزارهای جدید تولید ویدئو در بازسازی دست‌ها پیشرفت زیادی کرده‌اند.
۲. تغییر ناگهانی چهره و اجزای صورت را بررسی کنید
در برخی ویدئوهای مصنوعی، چهره فرد هنگام چرخاندن سر یا تغییر زاویه دوربین کمی تغییر می‌کند. برای مثال، شکل دندان‌ها، گوش‌ها یا خطوط صورت ممکن است در چند فریم با یکدیگر هماهنگ نباشند.
همچنین گاهی مرز صورت و موها یا محل اتصال گردن به سر، هنگام حرکت غیرطبیعی به نظر می‌رسد.
برای بررسی دقیق‌تر، بهتر است بخش‌هایی از ویدئو را که چهره در آن‌ها حرکت می‌کند، متوقف کنید و فریم‌ها را با یکدیگر مقایسه کنید. با این حال، فشرده‌سازی ویدئو و کیفیت پایین تصویر نیز می‌تواند چنین ایرادهایی ایجاد کند.
۳. هماهنگی لب‌ها با صدا را بررسی کنید
اگر فردی در ویدئو صحبت می‌کند، به هماهنگی حرکت لب‌ها با کلمات توجه کنید. در برخی ویدئوهای جعلی، حرکت لب‌ها با صدای پخش‌شده هماهنگی کاملی ندارد یا شکل دهان هنگام تلفظ بعضی حروف غیرطبیعی است.
تغییرات نامتعارف در لحن صدا، مکث‌های عجیب یا ناهماهنگی میان حالت چهره و احساسات بیان‌شده نیز می‌تواند دلیلی برای بررسی بیشتر باشد.
با این حال، دوبله، تأخیر صدا، کیفیت پایین اینترنت و تدوین نیز ممکن است باعث ناهماهنگی تصویر و صدا شوند؛ بنابراین نباید صرفاً با مشاهده یک ایراد، ویدئو را جعلی بدانیم.
۴. به پس‌زمینه و اشیای اطراف توجه کنید
گاهی سوژه اصلی ویدئو طبیعی به نظر می‌رسد، اما جزئیات محیط اطراف آن ایرادهایی دارد. ممکن است نوشته روی تابلوها ناخوانا باشد، شکل یک شیء در طول ویدئو تغییر کند یا اجسام در پس‌زمینه بدون دلیل ناپدید شوند.
برای مثال، اگر فردی در خیابان راه می‌رود، به تابلوها، پنجره‌ها، خودروها و اشیای نزدیک او توجه کنید. آیا این اجسام در طول حرکت دوربین شکل و جایگاه منطقی خود را حفظ می‌کنند؟
البته تغییر شکل اجسام می‌تواند در نتیجه تدوین، حرکت سریع دوربین یا خطاهای فشرده‌سازی هم اتفاق بیفتد.
۵. نور، سایه و انعکاس‌ها را با هم مقایسه کنید
در یک صحنه واقعی، نور و سایه معمولاً با موقعیت اجسام و منبع نور هماهنگ هستند. در بعضی ویدئوهای تولیدشده با هوش مصنوعی، سایه فرد یا اشیا با جهت نور محیط مطابقت ندارد یا انعکاس یک جسم در آینه و شیشه با خود آن تفاوت دارد.
برای بررسی، به سایه زیر پاها، انعکاس اجسام روی سطوح براق و تغییر نور هنگام حرکت سوژه توجه کنید.
این روش بیشتر برای پیدا کردن نشانه‌های مشکوک کاربرد دارد؛ زیرا ویدئوهای حرفه‌ای و ابزارهای جدید هوش مصنوعی ممکن است نورپردازی بسیار طبیعی تولید کنند.
۶. منبع اصلی ویدئو را پیدا کنید
یکی از مهم‌ترین روش‌های بررسی اصالت ویدئو، پیدا کردن منبع اولیه آن است. گاهی یک ویدئوی قدیمی یا صحنه‌ای ساختگی با عنوانی جدید منتشر می‌شود و کاربران تصور می‌کنند مربوط به یک اتفاق تازه است.
برای بررسی این موضوع، چند عبارت کلیدی مرتبط با ویدئو را در موتورهای جست‌وجو جست‌وجو کنید. اگر ویدئو مربوط به یک خبر مهم است، ببینید آیا رسانه‌های معتبر یا منابع رسمی نیز آن را منتشر کرده‌اند یا درباره صحت آن توضیح داده‌اند.
همچنین می‌توانید از ویدئو چند تصویر ثابت تهیه کنید و آن‌ها را با ابزارهایی مانند Google Lens جست‌وجو کنید. این کار ممکن است به پیدا کردن نسخه‌های قدیمی‌تر یا منابع دیگری که همان تصاویر را منتشر کرده‌اند کمک کند.
۷. از ابزارهای بررسی منشأ محتوا کمک بگیرید
برخی ابزارها و استانداردهای فناوری می‌توانند درباره منشأ یک فایل دیجیتال و نحوه تولید یا ویرایش آن اطلاعاتی ارائه دهند.
یکی از این استانداردها، Content Credentials یا C2PA است که می‌تواند اطلاعات مربوط به منشأ و تغییرات محتوا را در قالب داده‌های قابل بررسی ثبت کند. البته این اطلاعات همیشه در دسترس نیستند و ممکن است هنگام ویرایش یا انتشار مجدد فایل از بین بروند.
فناوری دیگری به نام SynthID نیز برای شناسایی برخی محتوای تولیدشده با ابزارهای هوش مصنوعی گوگل توسعه یافته است. قابلیت بررسی آن به نوع محتوا، ابزار مورد استفاده و دسترسی به امکانات مربوط بستگی دارد.
نکته مهم این است که نبود اطلاعات منشأ یا نتیجه منفی یک ابزار تشخیص، لزوماً به معنای واقعی بودن ویدئو نیست.
۸. فقط به نتیجه ابزارهای تشخیص هوش مصنوعی اعتماد نکنید
سایت‌ها و ابزارهای مختلفی ادعا می‌کنند که می‌توانند محتوای ساخته‌شده با هوش مصنوعی را تشخیص دهند. این ابزارها ممکن است در بررسی بعضی فایل‌ها مفید باشند، اما هیچ نتیجه‌ای را نباید بدون توجه به محدودیت‌های فنی آن قطعی دانست.
برخی ابزارها فقط مدل‌های مشخصی از هوش مصنوعی را شناسایی می‌کنند و ممکن است در برابر ویدئوهای ویرایش‌شده، فشرده‌شده یا تولیدشده با ابزارهای دیگر عملکرد متفاوتی داشته باشند.
بهترین روش این است که نتیجه ابزار تشخیص را با شواهد دیگری مانند منبع اولیه، گزارش رسانه‌های معتبر، نشانه‌های تصویری و اطلاعات منشأ فایل مقایسه کنید.
آیا می‌توان با قطعیت فهمید یک ویدئو با هوش مصنوعی ساخته شده است؟
در بسیاری از موارد، تشخیص قطعی از روی ظاهر ویدئو امکان‌پذیر نیست. مدل‌های جدید هوش مصنوعی می‌توانند حرکت، چهره، نور و صدا را با کیفیت بالایی تولید کنند. از طرف دیگر، ویدئوهای واقعی نیز ممکن است به دلیل کیفیت پایین یا فشرده‌سازی، غیرطبیعی به نظر برسند.
به همین دلیل، بهتر است به‌جای تکیه بر یک نشانه، چند روش بررسی را کنار هم قرار دهید. پیدا کردن منبع اصلی، بررسی زمینه انتشار و استفاده از ابزارهای معتبر، معمولاً از قضاوت صرفاً بر اساس ظاهر تصویر مفیدتر است.
