هزینه مصرف برق صنایع در ساعات اوج؛ نحوه محاسبه و راههای کاهش
افزایش قبض برق صنایع همیشه به معنای افزایش مصرف نیست؛ بخش مهمی از هزینه به زمان استفاده و ضرایب ساعات اوج بار مربوط میشود. با شناخت نحوه محاسبه تعرفه و انتقال بخشی از فعالیتهای پرمصرف به ساعات کمباری، میتوان هزینه برق کارخانه را بدون کاهش تولید مدیریت کرد.
خیلی از مدیران کارخانهها با یک سوال مشترک سراغ قبض برقشان میروند:مصرف که تغییر نکرده، پس چرا مبلغ بالا رفته؟ جواب معمولا در ستون اوج بار پنهان است. آنچه در گفتار روزمره هزینه مصرف برق نامیده میشود، در واقع یک قلم مجزا در قبض نیست، بلکه حاصل ضرایبی است که روی بهای انرژی همان ساعتها اعمال میشود. هر کیلوواتساعتی که در اوج بار مصرف کنید، چند برابر همان کیلوواتساعت در نیمهشب برایتان تمام میشود.
خبر خوب اینکه همین ساختار، مسیر کاهش هزینه را هم نشان میدهد. اگر بدانید کدام اقلام قبض به ساعت مصرف حساساند، میتوانید بخش قابل توجهی از این هزینه را بدون کاهش تولید حذف کنید. در ادامه میبینیم محاسبه چطور انجام میشود و کدام راهکارها در عمل جواب میدهند.
هزینه مصرف برق در ساعات اوج از کجا میآید؟
شبکه برق کشور در تمام ساعات شبانهروز فشار یکسانی را تحمل نمیکند. در بازهای مشخص از روز، تقاضا به بیشترین مقدار خود میرسد و تامین همان چند ساعت، گرانترین بخش کار برای شبکه است. سیاستگذار برای انتقال مصرف از این بازه به ساعات خلوتتر، از ابزار قیمت استفاده میکند.
در عمل هم کنتورهای چند زمانه، مصرف را در سه بازه کمباری، میانباری و اوج بار بهطور جداگانه ثبت میکنند. طبق مصوبه وزارت نیرو درباره بهای انرژی برق مشترکان صنعتی، این ضرایب به این شکل تعیین شدهاند:
| بازه زمانی | ضریب اعمالشده بر بهای پایه انرژی | اثر بر هزینه |
|---|---|---|
| کمباری | ۰٫۵ | نصف نرخ پایه |
| میانباری | ۱ | برابر نرخ پایه |
| اوج بار | ۲ | دو برابر نرخ پایه |
یعنی فاصله ارزانترین و گرانترین ساعت مصرف، چهار برابر است. همین یک نسبت، دلیل اصلی چیزی است که در صنعت با عنوان هزینه پیک بار شناخته میشود. نکتهای هم که کمتر به آن توجه میشود این است که در روزهای جمعه، بهای انرژی ساعات اوج بار برای اشتراکهای دارای کنتور چند زمانه معادل ساعات اوج باری محاسبه میشود.
توجه:بازه ساعات اوج ثابت نیست
ساعت شروع و پایان اوج بار در فصول مختلف سال و گاهی به تفکیک استان تغییر میکند و از طریق ابلاغیههای وزارت نیرو و توانیر اعلام میشود
نحوه محاسبه هزینه پیک بار صنایع؛ قدم به قدم
برای اینکه بدانید دقیقا چقدر بابت اوج بار پرداخت میکنید، چهار قدم لازم است:
- انرژی مصرفی خود را به تفکیک سه بازه از کنتور چندزمانه یا قبض استخراج کنید.
- نرخ پایه بهای انرژی تعرفه صنعتی خود را مبنا بگیرید و ضریب هر بازه را روی آن اعمال کنید.
- مبلغ ساعات اوج را با حالت فرضی مصرف همان انرژی در میانباری مقایسه کنید تا هزینه اضافی به دست بیاید.
- اقلام حساس دیگر قبض مانند بهای قدرت و پیک فصل را جداگانه بررسی کنید، چون اینها به مقدار انرژی وابسته نیستند.
تفاوت مرحله سوم و چهارم مهم است. مرحله سوم میگوید بابت زمان مصرف چقدر اضافه پرداخت کردهاید و مرحله چهارم نشان میدهد بابت اوج لحظهای بار چقدر هزینه دادهاید.
کدام اقلام قبض به ساعت مصرف حساس هستند؟
قبض برق صنعتی چند مولفه دارد و همه آنها با جابهجایی بار تغییر نمیکنند. اینها اقلامی هستند که باید زیر ذرهبین بگذارید:
- بهای انرژی به تفکیک اوج بار، میانباری و کمباری
- بهای قدرت یا همان دیماند و جریمه تجاوز از قدرت قراردادی
- پیک فصل و رقم ثابت ماهانه
- بهای انرژی راکتیو در صورت ایراد در بانک خازنی
- هزینه ترانزیت، عوارض برق و مالیات بر ارزش افزوده
یک تشخیص ساده هم اینجا کمک میکند:هر ردیفی که واحدش کیلووات است به قدرت مربوط میشود و هر ردیفی که واحدش کیلوواتساعت است به انرژی. ردیفهای کیلوواتی با کم کردن مصرف پایین نمیآیند و فقط با کنترل اوج لحظهای بار کاهش پیدا میکنند. جزئیات بیشتر ساختار تعرفه را در تعرفه برق صنعتی ببینید.
چهار راه عملی برای کاهش هزینه مصرف برق
همه راهکارها هزینه سرمایهای ندارند. ترتیب زیر از کمهزینهترین به سنگینترین است.
۱. جابهجایی بار به ساعات کمباری
اولین و ارزانترین اقدام، بازچینی برنامه تولید است. فرایندهایی که وابستگی زمانی ندارند، مثل کورههای پیشگرم، کمپرسورها، سیستمهای تهویه و شارژ مخازن، معمولا قابل انتقال به بازه کمباری هستند. چون ضریب کمباری یکچهارم ضریب اوج بار است، حتی جابهجایی بخش کوچکی از بار هم اثر ملموسی روی مبلغ قبض میگذارد.
۲. کنترل دیماند و اصلاح ضریب قدرت
اگر چند دستگاه سنگین همزمان راه بیفتند، یک قله لحظهای در بار ساخته میشود که تا پایان دوره روی قبض میماند. راهاندازی پلکانی موتورها، استفاده از سیستم پایش بار و نصب یا بازبینی بانک خازنی، سه اقدامی هستند که هزینهشان معمولا در چند ماه برمیگردد. جریمه تجاوز از قدرت هم دقیقا از همینجا حذف میشود.
۳. تامین برق از مسیرهای رقابتی
صنایع با قدرت قراردادی بالا میتوانند بخشی از برق مورد نیاز خود را به جای تعرفه سراسری، از بورس انرژی یا از طریق قرارداد دوجانبه با خردهفروش برق تامین کنند. در این حالت قیمت شفاف است و به جای پرداخت ضریب اوج بار، بر اساس شرایط قرارداد تسویه میکنید. سامانه هوشمند برقتو میتواند در این مسیر شما را همراهی کند. برای مشترکان صنعتی بالای یک مگاوات، این مسیر عملا به بخشی از رویه استاندارد بازار تبدیل شده است.
۴. گواهی صرفهجویی برق
ابزاری که کمتر شناخته شده اما اثر مالی مستقیمی دارد، همین گواهی است. وقتی یک پروژه بهینهسازی مصرف اجرا میکند، کاهش واقعی مصرف به شکل گواهی صادر و در بورس انرژی قابل معامله میشود. این گواهیها بر حسب کیلوواتساعت صرفهجویی ارزشگذاری میشوند و در دو نوع «اوج» و «عادی» عرضه میشوند؛ یعنی صرفهجویی در بازه های اوج ارزش بالاتری دارد.
نتیجه برای واحد صنعتی دو طرفه است. از یک طرف مصرف و در نتیجه هزینه اوج بار پایین میآید و از طرف دیگر خودِ صرفهجویی به یک دارایی قابل فروش تبدیل میشود. به گزارش برقتو، دریافت گواهی صرفه جویی برق میتواند واحد صنعتی را از هزینه ترانزیت و جریمههای مربوط به معیارهای مصرف انرژی معاف کند و تا حدود ۱۰ درصد از هزینه قبض بکاهد.
