کجشدن دندان بعد از ارتودنسی؛ شایعه یا واقعیت؟
کجشدن دندانها پس از ارتودنسی امکانپذیر است، اما همیشه به معنای شکست یا بازگشت کامل درمان نیست. استفادهنکردن از ریتینر، خرابی نگهدارنده و تغییرات طبیعی فک با افزایش سن از دلایل اصلی این اتفاق هستند. استفاده منظم از ریتینر و مراجعه به متخصص در صورت مشاهده جابهجایی، بهترین راه برای حفظ نتیجه و جلوگیری از نیاز به ارتودنسی مجدد است.
بعد از ماهها انتظار، مراجعه منظم به پزشک و پرداخت هزینه ارتودنسی ، طبیعی است که بخواهید دندانهایتان برای همیشه مرتب بمانند. بااینحال، برخی افراد مدتی پس از برداشتن براکتها متوجه کجشدن یک دندان، بازشدن فاصلهها یا نامرتبی دندانهای جلویی میشوند. آیا این اتفاق نشانه شکست درمان است؟
کجشدن دندان بعد از ارتودنسی شایعه نیست؛ اما همیشه به معنای بازگشت کامل دندانها یا ناموفقبودن درمان هم نیست. دندانها در تمام طول زندگی قابلیت حرکت دارند و استفاده منظم از ریتینر، مهمترین راه برای کاهش این جابهجایی است.
آیا دندانها بعد از ارتودنسی دوباره کج میشوند؟
بله، دندانها ممکن است پس از پایان ارتودنسی دوباره حرکت کنند. شدت این جابهجایی در همه افراد یکسان نیست؛ گاهی فقط یک دندان کمی میچرخد، اما در بعضی بیماران فاصله میان دندانها باز میشود یا نامرتبی بیشتری ایجاد میشود.
هر تغییر جزئی را نباید بازگشت کامل ارتودنسی دانست. دندانها و فکها با افزایش سن بهطور طبیعی تغییر میکنند و حتی در افرادی که سابقه ارتودنسی ندارند نیز ممکن است بهتدریج نامرتبی ایجاد شود.
زمانی میتوان از برگشت ارتودنسی صحبت کرد که یک یا چند دندان بهسمت موقعیت قبلی حرکت کنند یا بخشی از ناهنجاری درمانشده دوباره ظاهر شود. در این شرایط، مراجعه به متخصص ارتودنسی کمک میکند میزان جابهجایی مشخص شود و در صورت نیاز، درمان مناسب مانند تعویض ریتینر، الاینر اصلاحی یا ارتودنسی مجدد انجام گیرد.
چرا دندانها پس از ارتودنسی حرکت میکنند؟
در طول درمان، فشار کنترلشده دستگاه ارتودنسی باعث حرکت دندانها در استخوان میشود. پس از برداشتن براکت یا پایان درمان با الاینر، استخوان و بافتهای اطراف ریشه هنوز بهطور کامل با موقعیت جدید سازگار نشدهاند.
الیاف اطراف دندان نیز ممکن است تمایل داشته باشند دندان را بهسمت موقعیت قبلی بکشند. به همین دلیل، دندانها بهخصوص در ماههای ابتدایی پس از درمان، آمادگی بیشتری برای حرکت دارند.
مهمترین عوامل کجشدن دندان بعد از ارتودنسی عبارتاند از:
- استفادهنکردن منظم از ریتینر
- کنارگذاشتن زودهنگام نگهدارنده
- گمشدن یا شکستن ریتینر متحرک
- جداشدن ریتینر ثابت از یک یا چند دندان
- تغییر شکل سیم پشت دندان
- ادامه رشد فک در کودکان و نوجوانان
- تغییرات طبیعی دهان و فک با افزایش سن
- برگشت فاصله یا چرخش شدید دندانها
- فشار زبان و بعضی عادتهای دهانی
- بیماری لثه و کاهش حمایت بافتی دندان
- ازدستدادن دندان و ایجاد فضای خالی
کجشدن دندانها چه زمانی بیشتر اتفاق میافتد؟
خطر حرکت دندانها در ماههای ابتدایی پس از پایان ارتودنسی بیشتر است. در این دوره، بافتهای اطراف دندان هنوز در حال بازسازی هستند و کنارگذاشتن ریتینر میتواند سریعتر باعث جابهجایی شود.
با گذشت زمان، احتمال حرکت کاهش پیدا میکند؛ اما به صفر نمیرسد. دندانها در تمام طول زندگی تحتتأثیر نیروهای جویدن، بلع، زبان، لبها و تغییرات فک قرار دارند. به همین دلیل ممکن است دندانها حتی چند سال پس از درمان نیز کمی جابهجا شوند.
ریتینر چگونه از برگشت ارتودنسی جلوگیری میکند؟
ریتینر یا نگهدارنده ارتودنسی، دندانها را پس از پایان درمان در موقعیت جدید نگه میدارد. این وسیله به استخوان، لثه و بافتهای اطراف ریشه فرصت میدهد با وضعیت تازه سازگار شوند.
دو نوع اصلی ریتینر وجود دارد:
ریتینر ثابت
ریتینر ثابت سیم نازکی است که پشت دندانهای جلویی چسبانده میشود. چون این سیم همیشه روی دندان قرار دارد، استفاده از آن به یادآوری بیمار وابسته نیست.
بااینحال، ممکن است چسب سیم از یک دندان جدا شود یا خود سیم تغییر شکل دهد. در چنین شرایطی، دندان میتواند بدون آنکه بیمار فوراً متوجه شود حرکت کند.
ریتینر متحرک
ریتینر متحرک معمولاً بهشکل پلاک شفاف یا نگهدارنده هاولی ساخته میشود. این وسیله را میتوان هنگام غذاخوردن و تمیزکردن دندانها از دهان خارج کرد.
عملکرد آن به همکاری بیمار وابسته است. استفاده نامنظم، گمشدن پلاک یا قراردادن آن در معرض گرما میتواند باعث کاهش اثر یا تغییر شکل ریتینر شود.
چگونه از کجشدن دندانها جلوگیری کنیم؟
برای حفظ نتیجه ارتودنسی این نکات را رعایت کنید:
- ریتینر را طبق برنامه پزشک استفاده کنید
- نگهدارنده را خودسرانه کنار نگذارید
- ریتینر متحرک را در جعبه مخصوص نگه دارید
- پلاک را با آب داغ نشویید
- اطراف ریتینر ثابت را دقیق تمیز کنید
- از جویدن یخ و مواد بسیار سفت خودداری کنید
- شکستگی یا جداشدن ریتینر را نادیده نگیرید
- تغییر موقعیت دندانها را زود پیگیری کنید
- برای معاینات دورهای مراجعه کنید
ارتودنسی جبرانی چیست؟
ارتودنسی جبرانی یا اصلاحی زمانی انجام میشود که پس از درمان اولیه، بخشی از نامرتبی دندانها بازگشته باشد یا نتیجه نهایی به اصلاح بیشتری نیاز داشته باشد.
نوع درمان جبرانی به شدت جابهجایی بستگی دارد:
- برای حرکت بسیار محدود، ممکن است تعویض یا تنظیم ریتینر کافی باشد
- برای برگشت خفیف، میتوان از چند الاینر اصلاحی استفاده کرد
- در بعضی موارد، ارتودنسی محدود روی چند دندان انجام میشود
- اگر نامرتبی شدید یا بایت دچار تغییر شده باشد، ممکن است ارتودنسی مجدد کامل لازم باشد
- در ناهنجاریهای اسکلتی بزرگسالان، گاهی ارتودنسی جبرانی برای بهبود رابطه دندانها بدون جراحی بررسی میشود
پیش از شروع درمان مجدد باید علت برگشت مشخص شود. اگر فشار زبان، بیماری لثه، ریتینر نامناسب یا عادت دهانی اصلاح نشود، احتمال تکرار مشکل وجود دارد.
درمان کجشدن دندان بعد از ارتودنسی با دکتر قریشی
بررسی برگشت درمان و انتخاب میان ریتینر جدید، الاینر اصلاحی یا ارتودنسی جبرانی باید توسط پزشک دارای تخصص ارتودانتیکس انجام شود.
دکتر سعید قریشی، دارای دانشنامه تخصصی ارتودانتیکس و رتبه اول بورد تخصصی ارتودنسی ایران در سال ۱۳۸۲، از گزینههای باتجربه برای بررسی نامرتبیهای دندانی و درمانهای اصلاحی است. معاینه دقیق وضعیت دندانها، بایت و ریتینر مشخص میکند که آیا بیمار به درمان مجدد نیاز دارد یا با یک اقدام محدود میتوان نتیجه را حفظ کرد.
برای انتخاب بهترین متخصص ارتودنسی بهتر است علاوه بر سوابق علمی، تجربه پزشک در درمانهای مجدد، نحوه طراحی مرحله نگهداری و پیگیری بیمار پس از پایان درمان را نیز بررسی کنید.
دکتر قریشی نمونه درمان های ارتودنسی جبرانی بسیار زیادی در مطب ارتودنسی در قم و مطب های تهران دارد.
توجه : مطالب بخش بهداشت و سلامت سایت نمناک از منابع خارجی ترجمه شده و تنها جنبه اطلاع رسانی و آموزشی دارد . از اینرو توصیه پزشکی تخصصی تلقی نمی شوند و نباید آنها را جایگزین مراجعه به پزشک جهت تشخیص و درمان دانست .