زندگینامه خشایارشا و علت مرگش؛ پدر، تعداد همسر و معنی اسم خشایارشا
خشایارشا که بود و چند همسر داشت؟ همه چیز درباره زندگینامه، خانواده و علت مرگ شاه هخامنشی.
همه چیز درباره خشایارشا؛ با زندگینامه پادشاه هخامنشی بیشتر آشنا شوید
تاریخ ایران باستان پر از روایت‌های شگفت‌انگیز، پادشاهان قدرتمند و ماجراهایی است که هنوز هم پس از گذشت قرن‌ها، ذهن علاقه‌مندان به تاریخ را به خود مشغول می‌کنند. در میان چهره‌های برجسته هخامنشی، خشایارشا یکی از پادشاهانی است که نامش با رویدادهای مهم و روایت‌های بحث‌برانگیز تاریخی گره خورده است.
اگر دوست دارید بیشتر با این پادشاه ایرانی و بخش‌های کمتر شناخته‌شده زندگی و دوران حکومت او آشنا شوید، در ادامه این مطلب از نمناک، ما را همراهی کنید.
زندگی نامه خشایارشا
خشایارشا از شناخته‌شده‌ترین شاهان هخامنشی و پسر داریوش بزرگ بود؛ فرمانروایی که نامش بیش از همه با لشکرکشی بزرگ ایران به یونان و نیز بناهای تخت‌جمشید گره خورده است.
او حدود سال ۵۱۹ یا ۵۱۸ پیش از میلاد متولد شد و از ۴۸۶ تا ۴۶۵ پیش از میلاد بر شاهنشاهی هخامنشی حکومت کرد. مادرش دختر کوروش بزرگ بود و همین پیوند خانوادگی در انتخاب او به‌عنوان جانشین داریوش بی‌تأثیر نبود.
پدر و مادر خشایارشا
پدر خشایارشا، داریوش بزرگ یا داریوش یکم، سومین شاه بزرگ دودمان هخامنشی پس از کوروش و کمبوجیه بود. مادر خشایارشا نیز آتوسا، دختر کوروش کبیر بود. خشایارشا بزرگ‌ترین پسر داریوش نبود، اما نخستین پسر او از آتوسا به شمار می‌رفت که سرانجام به جانشینی پدر انتخاب شد و پس از درگذشت وی، به سلطنت رسید.
همسر خشایارشا
نام زنی که با اطمینان در منابع تاریخی به‌عنوان همسر و شهبانوی خشایارشا شناخته می‌شود، آمستریس یا آمستریس (Amestris)، دختر اُتانِس است. ضمنا در پاسخ سوال خشایار شاه چند همسر داشت؟ باید گفت در این مورد اطلاعات یکدستی در منابع تاریخی معتبر ذکر نشده است.
آیا استر همسر خشایارشا بود؟
در کتاب استر از پادشاهی به نام «اَخَشْوِروش» یا Ahasuerus سخن گفته می‌شود که استر به همسری او درمی‌آید. از گذشته تاکنون بسیاری از مفسران و پژوهشگران این پادشاه را با خشایارشای اول تطبیق داده‌اند؛ حتی برخی دانشنامه‌ها نیز این شناسایی را مطرح می‌کنند. اما از نظر تاریخ‌نگاری، نمی‌توان با قطعیت گفت که استر همسر خشایارشا بوده است. منابع یونانی، از جمله روایت‌های مربوط به دربار خشایارشا، همسر اصلی او را آمستریس معرفی می‌کنند و در اسناد شناخته‌شده هخامنشی نیز مدرک مستقلی درباره استر وجود ندارد. به همین دلیل بهتر است ماجرای خشایارشا و استر به‌عنوان روایتی برگرفته از کتاب مقدس در نظر گرفته شود، نه یک واقعیت تاریخی اثبات‌شده.
فرزندان خشایارشا
بر اساس گزارش منابع تاریخی، خشایارشا یکم و همسرش آمستریس سه پسر به نام‌های داریوش، هستاسپ و اردشیر یکم و سه دختر به نام‌های آمیتیس، رودوگون و راتاشاه داشتند. داریوش، پسر ارشد او، در جریان کشمکش‌های درباری پس از مرگ پدرش کشته شد و اردشیر یکم به سلطنت رسید. هستاسپ نیز در برخی روایت‌های تاریخی با ناآرامی‌های باختر مرتبط دانسته شده است.
از میان دختران خشایارشا، آمیتیس با مگابیزوس، یکی از چهره‌های بانفوذ دربار هخامنشی، ازدواج کرد. البته بخش مهمی از اطلاعات درباره خانواده خشایارشا از منابع یونانی باستان به دست آمده و جزئیات برخی رویدادها همچنان محل اختلاف پژوهشگران است.
خشایارشا در دوران پادشاهی چه کرد؟
خشایارشا در آغاز سلطنت با ناآرامی‌هایی در بخش‌هایی از امپراتوری، از جمله مصر، روبه‌رو شد و پس از تثبیت اوضاع، برنامه لشکرکشی گسترده به یونان را دنبال کرد.
سپاه ایران در سال ۴۸۰ پیش از میلاد از آسیای صغیر وارد یونان شد. نبرد ترموپیل با پیروزی ایرانیان پایان یافت و نیروهای هخامنشی وارد آتن شدند، اما شکست ناوگان ایران در نبرد دریایی سالامیس شرایط جنگ را تغییر داد. خشایارشا سپس بخش اصلی سپاه را از یونان خارج کرد و مردونیه را با نیروهایی در آن منطقه باقی گذاشت. شکست نیروهای مردونیه در نبرد پلاته عملاً به پایان مرحله اصلی این لشکرکشی انجامید.
سال‌های بعد سلطنت خشایارشا با فعالیت‌های ساختمانی گسترده همراه بود؛ بخش‌هایی از مجموعه تخت‌جمشید که ساختشان در زمان داریوش آغاز شده بود، در دوره او تکمیل یا توسعه یافتند.
صفات خاص خشایارشا
خشایارشا در برخی روایت‌های تاریخی، شاهزاده‌ای تحصیل‌کرده، خوش‌چهره و برخوردار از روحیه‌ای لطیف توصیف شده است. شکوه و اعتباری که کوروش بزرگ و داریوش یکم برای شاهنشاهی هخامنشی ایجاد کرده بودند، در دوران او نیز ادامه یافت و جایگاه پادشاهی هخامنشی را در نگاه ایرانیان و مردمان قلمرو امپراتوری حفظ کرد.
خشایارشا یا خشایارشاه؛ کدام درست است؟
شکل تاریخی نام این پادشاه، خشایارشا به معنی «حاکم بر مردان دلیر» است که از دو بخش خشای (شاه) و آرشا (مرد) تشکیل شده. منابع موثق اذعان می‌کنند «شا» در پایان این نام صورت کوتاه‌شده واژه «شاه» نیست که بتوان نام او را «خشایار + شاه» دانست؛ اما با این وجود، این اسم در برخی سایت‌ها متشکل از دو جزء خشای به معنی شاه و آرشا به معنی مرد و در کل با معنای شاه مردان ذکر شده است.
گفتنی است این نام در پارسی باستان به صورت Xšayāršā ثبت شده و در منابع غربی با صورت یونانی‌شده Xerxes شناخته می‌شود. دهخدا نیز مدخل این پادشاه را با صورت «خشایارشا» آورده است.
در هر صورت، از نظر ریشه‌شناسی تاریخی، نوشتن «خشایارشا» همواره دقیق‌تر از «خشایارشاه» دانسته می‌شود.
علت مرگ خشایارشا چه بود؟
خشایارشا در سال ۴۶۵ پیش از میلاد و پس از حدود دو دهه حکومت کشته شد. منابع تاریخی مرگ او را نتیجه یک توطئه درباری می‌دانند.
در روایت مشهور، اردوان، از افراد بلندپایه دربار و فرمانده گارد شاهی، در قتل خشایارشا نقش داشت. پس از مرگ او نیز کشمکش بر سر جانشینی آغاز شد و سرانجام اردشیر یکم، پسر خشایارشا به سلطنت رسید.
آرامگاه خشایارشا کجاست؟
مقبره منتسب به خشایارشا در مجموعه نقش رستم در نزدیکی تخت‌جمشید قرار دارد.
خشایارشا دوم و خشایارشا سوم چه کسانی بودند؟
خوب است بدانید خشایارشا دوم با خشایارشای مشهور، پسر داریوش بزرگ، یکی نیست. خشایارشا دوم چند دهه بعد متولد شد و پسر اردشیر یکم بود که پس از مرگ پدرش به سلطنت رسید، اما بر اساس روایت تاریخی کتزیاس، دوران پادشاهی‌اش بسیار کوتاه بود و حدود ۴۵ روز بیشتر دوام نداشت. وی در جریان رقابت‌های خانوادگی به دست برادر ناتنی خود، سغدیانه، کشته شد.
هم‌چنین گفتنی است در فهرست پذیرفته‌شده شاهان هخامنشی پادشاهی با عنوان «خشایارشا سوم» که توسط برخی مخاطبان مورد جست‌وجو قرار می‌گیرد، وجود ندارد.
