جنگنده جی۳۶ چین با سلاح لیزری به میدان می‌آید؟ جزئیات یک فناوری نظامی مرموز
چین از سامانه پیشرفته هدف‌گیری لیزری رونمایی کرد؛ آیا جنگنده نسل ششم جی۳۶ به فناوری مقابله با موشک‌ها و پهپادها مجهز می‌شود؟
افشای سلاح لیزری چین برای جنگنده جی۳۶؛ موشک‌های دشمن در تیررس فناوری جدید پکن؟
چین با نمایش یک سامانه پیشرفته ردیابی و هدف‌گیری سلاح لیزری، گمانه‌زنی‌ها درباره تجهیز جنگنده نسل ششم جی۳۶ (J-36) به تسلیحات انرژی هدایت‌شده را افزایش داده است. این فناوری که در نمایشگاه دفاعی پکن رونمایی شد، می‌تواند در آینده به جنگنده‌های پیشرفته امکان مقابله با موشک‌های مهاجم و پهپادها را بدون استفاده از مهمات متعارف بدهد. هم‌زمان، انتشار تصاویر جدید از پرواز آزمایشی جی۳۶ و تغییرات انجام‌شده در طراحی آن، توجه کارشناسان نظامی را به برنامه نسل جدید جنگنده‌های چین جلب کرده است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، سامانه جدید توسط یکی از مؤسسات وابسته به شرکت صنایع هوانوردی چین (AVIC) توسعه یافته و وزن آن کمتر از ۳۸۰ کیلوگرم اعلام شده است. اگرچه هنوز مشخص نیست این تجهیزات روی جی۳۶ نصب شده‌اند یا خیر، نمایش هم‌زمان تصویر این جنگنده و سامانه لیزری، احتمال بررسی چنین قابلیتی برای هواپیماهای نسل آینده چین را مطرح کرده است.
رونمایی چین از سامانه سلاح لیزری جنگنده در نمایشگاه پکن
در چهاردهمین نمایشگاه بین‌المللی تجهیزات الکترونیک دفاعی چین که از ۱۵ تا ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ در پکن برگزار شد، شرکت صنایع هوانوردی چین (AVIC) سامانه‌ای با عنوان «سیستم ردیابی و هدف‌گیری سلاح لیزری جنگنده» را به نمایش گذاشت.
این سامانه توسط مؤسسه مهندسی دقیق پکن برای صنایع هواپیماسازی ارائه شده است. تصاویر منتشرشده از غرفه نمایشگاه نشان می‌دهند تجهیزات مربوط به این فناوری در کنار طرحی از جنگنده جی۳۶ قرار گرفته‌اند؛ موضوعی که احتمال ارتباط این پروژه با برنامه توسعه جنگنده نسل ششم چین را تقویت کرده است.
بر اساس اطلاعات درج‌شده روی تابلو معرفی محصول، مشخصات اعلام‌شده این سامانه عبارت‌اند از:
| مشخصات | اطلاعات منتشرشده |
|---|---|
| سازنده | شرکت صنایع هوانوردی چین (AVIC) |
| نوع تجهیزات | سامانه ردیابی و هدف‌گیری سلاح لیزری جنگنده |
| وزن | کمتر از ۳۸۰ کیلوگرم |
| توان انتقالی | عبارت ناقص *00 کیلووات |
| دقت ردیابی | اطلاعات عددی پوشانده شده |
| محل معرفی | نمایشگاه دفاعی پکن |
| زمان رونمایی | ۱۵ تا ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ |
یکی از مهم‌ترین نکات این رونمایی، مشخصات ناقص توان سامانه است. روی تابلوی معرفی، توان انتقالی با عبارت «*00 کیلووات» درج شده بود. برخی تحلیلگران معتقدند رقم نخست پوشانده شده و در صورت درست بودن این برداشت، توان سامانه می‌تواند حداقل ۱۰۰ کیلووات باشد.
همچنین دقت ردیابی سامانه با واحد میکرورادیان (μrad) معرفی شده، اما مقدار دقیق آن در اطلاعات منتشرشده قابل مشاهده نیست.
با وجود این اطلاعات، هنوز نمی‌توان توان واقعی سلاح، برد مؤثر یا میزان تخریب آن را مشخص کرد. آنچه در نمایشگاه معرفی شده، سامانه ردیابی و هدف‌گیری سلاح لیزری است و جزئیات کامل عملکرد مجموعه در دسترس عموم قرار نگرفته است.
جنگنده جی۳۶ چین چه ویژگی‌هایی دارد؟
جنگنده جی۳۶ یکی از محرمانه‌ترین پروژه‌های نظامی چین در صنعت هوانوردی است که توسعه آن به شرکت هواپیماسازی چنگدو نسبت داده می‌شود. این هواپیما نخستین بار در دسامبر ۲۰۲۴ در تصاویر منتشرشده از آسمان شهر چنگدو مشاهده شد و از آن زمان تاکنون، پروازهای آزمایشی و تغییرات متعددی در طراحی آن مورد توجه تحلیلگران قرار گرفته است.
جی۳۶ که نام آن در رسانه‌ها برای اشاره به این جنگنده استفاده می‌شود، به دلیل طراحی متفاوت خود با جنگنده‌های متعارف شناخته شده است. مهم‌ترین ویژگی‌های قابل مشاهده این هواپیما عبارت‌اند از:
- طراحی بدون دم عمودی متعارف و برخورداری از بال‌های بزرگ و عریض.
- استفاده از سه موتور جت.
- طراحی بدنه با هدف کاهش بازتاب راداری.
- کابین دو نفره با صندلی‌های کنار هم در نمونه‌های مشاهده‌شده.
- استفاده از طراحی متفاوت خروجی موتور و سامانه‌های کنترل بردار رانش در نمونه‌های جدیدتر.
تحولات تازه جی۳۶ در اکتبر ۲۰۲۶:گزارش مؤسسه تخصصی جینز نشان می‌دهد نمونه جدیدی از این جنگنده با تغییرات ساختاری قابل‌توجه پرواز کرده است. در این نسخه، ورودی هوای موتورهای کناری، خروجی سه موتور و طراحی ارابه فرود عقب تغییر کرده‌اند.
به گفته این مؤسسه، تصاویر منتشرشده از نمونه جدید همچنان معماری سه‌موتوره و طراحی بال‌دیس هواپیما را نشان می‌دهند؛ اما تغییرات انجام‌شده بیانگر ادامه روند توسعه و آزمایش این جنگنده هستند.
البته چین تاکنون مشخصات رسمی و کاملی از جی۳۶ منتشر نکرده است. اعدادی مانند دهانه بال حدود ۲۰ متر و وزن برخاست ۵۰ تا ۵۵ تن که در برخی گزارش‌ها مطرح شده‌اند، برآوردهای غیررسمی هستند و نباید به‌عنوان مشخصات تأییدشده هواپیما در نظر گرفته شوند.
سلاح لیزری چگونه می‌تواند موشک‌های دشمن را هدف قرار دهد؟
یکی از جذاب‌ترین کاربردهای احتمالی سامانه جدید چین، ایجاد یک لایه دفاعی لیزری برای جنگنده‌های پیشرفته است. در صورت عملیاتی شدن چنین فناوری‌ای، جی۳۶ می‌تواند علاوه بر تسلیحات متعارف، از انرژی متمرکز برای مقابله با برخی تهدیدات هوایی استفاده کند.
سلاح‌های لیزری پرانرژی با متمرکز کردن پرتو نور روی یک نقطه از هدف، انرژی حرارتی زیادی به آن منتقل می‌کنند. این انرژی می‌تواند با توجه به توان سامانه و مدت تابش، موجب اختلال در حسگرهای حساس، آسیب به تجهیزات الکترونیکی یا تخریب بخش‌هایی از بدنه هدف شود.
مهم‌ترین کاربردهای احتمالی این فناوری عبارت‌اند از:
۱. مقابله با موشک‌های مهاجم
یکی از مأموریت‌های احتمالی سلاح لیزری، مقابله با موشک‌های هوا‌به‌هوا و زمین‌به‌هوا است. در این سناریو، سامانه با شناسایی و ردیابی موشک ورودی، پرتو لیزر را روی بخش‌های حساس آن متمرکز می‌کند.
آسیب رساندن به حسگرهای هدایت یا اجزای الکترونیکی موشک می‌تواند باعث اختلال در عملکرد آن شود. البته انهدام کامل موشک به توان لیزر، فاصله درگیری و مدت زمانی که پرتو روی هدف باقی می‌ماند، بستگی دارد.
۲. مقابله با پهپادها
پهپادهای کوچک و ارزان‌قیمت یکی از اهداف مهم فناوری‌های انرژی هدایت‌شده هستند. استفاده از موشک‌های گران‌قیمت برای مقابله با تعداد زیادی پهپاد می‌تواند هزینه زیادی به نیروهای نظامی تحمیل کند.
سلاح لیزری در صورت برخورداری از توان مناسب می‌تواند با هزینه عملیاتی کمتر، برخی از این اهداف را مورد اصابت قرار دهد.
۳. ایجاد اختلال در سامانه‌های اپتیکی دشمن
لیزرهای پرانرژی می‌توانند حسگرهای اپتیکی و فروسرخ را مختل کنند یا به آن‌ها آسیب بزنند. این قابلیت در برابر موشک‌هایی که از جست‌وجوگرهای نوری برای شناسایی و تعقیب هدف استفاده می‌کنند، اهمیت ویژه‌ای دارد.
برخلاف موشک‌های متعارف، سامانه لیزری برای هر بار درگیری به یک مهمات فیزیکی جداگانه نیاز ندارد؛ اما تعداد شلیک‌های قابل انجام آن همچنان به ظرفیت تولید انرژی، ذخیره برق و توان خنک‌سازی هواپیما وابسته است.
چرا نصب سلاح لیزری روی جنگنده جی۳۶ دشوار است؟
با وجود مزایای بالقوه، استفاده از سلاح لیزری در جنگنده‌ها با چالش‌های فنی متعددی روبه‌روست. تولید پرتو قدرتمند تنها بخشی از این فناوری است و یک جنگنده باید بتواند انرژی موردنیاز، خنک‌سازی و دقت هدف‌گیری را در شرایط دشوار پرواز تأمین کند.
تأمین انرژی الکتریکی: لیزرهای پرانرژی برای فعالیت به برق قابل‌توجهی نیاز دارند. سامانه باید بتواند انرژی لازم را بدون ایجاد اختلال در عملکرد رادار، تجهیزات ارتباطی و سایر سامانه‌های الکترونیکی هواپیما تأمین کند.
مدیریت گرما: تولید پرتو لیزری پرقدرت، گرمای زیادی ایجاد می‌کند. به همین دلیل طراحی سیستم خنک‌کننده مناسب یکی از مهم‌ترین موانع نصب این فناوری در فضای محدود یک جنگنده است.
دقت هدف‌گیری: جنگنده هنگام پرواز با لرزش، تغییر ارتفاع و مانورهای سریع مواجه می‌شود. سامانه باید بتواند پرتو را با دقت بسیار بالا روی هدفی کوچک و متحرک متمرکز نگه دارد. این مسئله در مواجهه با موشک‌هایی که با سرعت بالا حرکت می‌کنند اهمیت بیشتری دارد.
شرایط جوی و برد عملیاتی: رطوبت، گردوغبار، باران، مه و آشفتگی هوا می‌توانند کیفیت پرتو لیزر را کاهش دهند. همچنین برخلاف موشک‌ها، پرتو لیزر برای رسیدن به هدف به مسیر مستقیم دید نیاز دارد و نمی‌تواند از پشت موانع عبور کند.
گزارش‌های فنی سازمان‌های دفاعی آمریکا و ناتو نیز این محدودیت‌ها را از چالش‌های اصلی سلاح‌های انرژی هدایت‌شده معرفی کرده‌اند.
مقایسه جنگنده جی۳۶ چین با F-35 و F-47 آمریکا
نمایش سامانه لیزری چین در شرایطی انجام شده که آمریکا نیز برنامه‌های گسترده‌ای برای توسعه جنگنده‌های نسل آینده و فناوری‌های پیشرفته دفاعی دنبال می‌کند.
اف۳۵ (F-35) ساخت شرکت لاکهید مارتین، یکی از شناخته‌شده‌ترین جنگنده‌های نسل پنجم جهان است که از فناوری پنهان‌کاری، حسگرهای پیشرفته و ترکیب اطلاعات میدان نبرد استفاده می‌کند.
در سوی دیگر، اف۴۷ (F-47) ساخت شرکت بوئینگ قرار دارد که در چارچوب برنامه نسل ششم نیروی هوایی آمریکا با عنوان NGAD توسعه پیدا می‌کند.
بر اساس آخرین اطلاعات منتشرشده در ژوئیه ۲۰۲۶، برنامه اف۴۷ وارد مرحله توسعه مهندسی و تولید شده و نخستین پرواز آن برای سال ۲۰۲۸ هدف‌گذاری شده است. نیروی هوایی آمریکا همچنین قصد دارد دست‌کم ۱۸۵ فروند از این جنگنده را خریداری کند.
مقایسه وضعیت این سه هواپیما نشان می‌دهد:
| جنگنده | کشور | وضعیت و ویژگی |
|---|---|---|
| F-35 | آمریکا | جنگنده نسل پنجم عملیاتی با قابلیت پنهان‌کاری |
| F-47 | آمریکا | پروژه جنگنده نسل ششم؛ نخستین پرواز هدف‌گذاری‌شده برای ۲۰۲۸ |
| J-36 | چین | جنگنده آزمایشی سه‌موتوره با طراحی بدون دم متعارف |
البته مقایسه مستقیم قدرت رزمی این جنگنده‌ها در شرایط فعلی امکان‌پذیر نیست؛ زیرا مشخصات کامل جی۳۶ و اف۴۷ منتشر نشده و اطلاعات قطعی درباره تسلیحات و عملکرد عملیاتی آن‌ها در دسترس نیست.
آیا جی۳۶ به سلاح لیزری مجهز شده است؟
نمایش سامانه ردیابی و هدف‌گیری سلاح لیزری در کنار تصویر جی۳۶، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های توجه چین به توسعه فناوری‌های انرژی هدایت‌شده برای هواپیماهای جنگی آینده است.
با این حال، میان معرفی یک سامانه فناوری، آزمایش آن و نصب عملیاتی روی جنگنده تفاوت زیادی وجود دارد.
تا ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶، اطلاعات عمومی موجود نشان می‌دهد:
- شرکت AVIC چین سامانه ردیابی و هدف‌گیری سلاح لیزری جنگنده را در نمایشگاه دفاعی پکن معرفی کرده است.
- وزن اعلام‌شده سامانه کمتر از ۳۸۰ کیلوگرم است.
- توان انتقالی و دقت ردیابی آن به‌طور کامل منتشر نشده است.
- تصاویر نمایشگاهی، این سامانه را در کنار طرح جنگنده جی۳۶ نشان می‌دهند.
- هیچ مدرک عمومی تأییدشده‌ای از نصب یا آزمایش پروازی این سامانه روی جی۳۶ منتشر نشده است.
در نتیجه، نمی‌توان گفت چین هم‌اکنون جنگنده جی۳۶ را به سلاح لیزری عملیاتی مجهز کرده است. بااین‌حال، رونمایی از این سامانه نشان می‌دهد پکن در حال بررسی فناوری‌هایی است که می‌توانند شیوه دفاع و مقابله جنگنده‌های نسل آینده با موشک‌ها و پهپادها را تغییر دهند.
چنانچه چین بتواند چالش‌های تأمین انرژی، خنک‌سازی و هدف‌گیری دقیق را برطرف کند، سلاح‌های لیزری می‌توانند به یکی از قابلیت‌های مهم جنگنده‌های نسل ششم تبدیل شوند؛ فناوری‌ای که در آینده رقابت نظامی چین و آمریکا اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.