سی وی اس یا آمنیوسنتز؟

سی وی اس و آمنیوسنتز هر دو آزمایش تشخیصی پیش از تولد هستند، اما در زمان انجام، نوع نمونه و چند محدودیت با هم فرق دارند. در این مطلب این دو آزمایش را ساده و کنار هم مقایسه می‌کنیم.

دو آزمایش، دو زمان متفاوت

وقتی جواب غربالگری بارداری پرخطر می‌شود یا در خانواده سابقهٔ یک بیماری ژنتیکی وجود دارد، معمولاً نام دو آزمایش به میان می‌آید:سی وی اس و آمنیوسنتز. هر دو «تشخیصی» هستند؛ یعنی برخلاف غربالگری که فقط احتمال را تخمین می‌زند، کروموزوم‌ها یا ژن‌های جنین را مستقیماً بررسی می‌کنند. اما هر کدام زمان و ویژگی‌های خودش را دارد.

تفاوت این دو با غربالگری مهم است. غربالگری سه‌ماهه اول یا تست NIPT فقط می‌گوید احتمال یک اختلال بیشتر از حد معمول است یا نه. آزمایش تشخیصی اما به‌جای احتمال، دربارهٔ موارد بررسی‌شده جواب روشن‌تری می‌دهد. به همین دلیل، این دو آزمایش معمولاً بعد از غربالگری و با پیشنهاد پزشک مطرح می‌شوند، نه برای همهٔ مادران.

سی وی اس؛ نمونه‌ای از جفت

در آزمایش CVS ، مقدار بسیار کمی از پرزهای جفت با هدایت سونوگرافی برداشته می‌شود؛ معمولاً از راه شکم و گاهی از راه دهانهٔ رحم. این آزمایش در هفته‌های ۱۰ تا ۱۳ بارداری انجام می‌شود و انجام آن قبل از هفتهٔ ۱۰ توصیه نمی‌شود.

مزیت اصلی CVS

زمان. جواب چند هفته زودتر از آمنیوسنتز به دست خانواده می‌رسد و فرصت بیشتری برای مشاوره و تصمیم‌گیری باقی می‌ماند.

محدودیت‌های CVS

  • نقص‌های لوله عصبی مانند اسپینا بیفیدا را بررسی نمی‌کند.
  • گاهی جواب «موزاییسم» گزارش می‌شود که ممکن است فقط مربوط به جفت باشد و برای روشن شدن وضعیت جنین، آمنیوسنتز لازم شود.

آمنیوسنتز؛ نمونه‌ای از مایع اطراف جنین

در نمونه‌گیری از مایع آمنیوتیک (آمنیوسنتز) ، پزشک با سوزن نازکی از راه شکم مقدار کمی از مایع اطراف جنین را برمی‌دارد. این آزمایش از هفتهٔ ۱۵ به بعد و اغلب بین هفته‌های ۱۵ تا ۲۰ انجام می‌شود و انجام آن پیش از هفتهٔ ۱۵ توصیه نمی‌شود.

مزیت اصلی آمنیوسنتز

مایع آمنیوتیک سلول‌های خود جنین را دارد؛ بنابراین وقتی جواب CVS نامشخص باشد، آمنیوسنتز می‌تواند وضعیت را روشن کند. همچنین اگر زمان CVS گذشته باشد، همچنان امکان تشخیص وجود دارد.

محدودیت‌های آمنیوسنتز

جواب دیرتر به دست می‌آید و برای بررسی ساختار جنین، سونوگرافی آنومالی همچنان لازم است.

بعد از آزمایش چه انتظاری داشته باشیم؟

مادر باردار در انتظار نتیجه سی وی اس یا آمنیوسنتز

پس از هر دو آزمایش، ضربان قلب جنین با سونوگرافی کنترل می‌شود و مادر پس از مدت کوتاهی به خانه می‌رود. ممکن است بعد از CVS کمی لکه‌بینی ببینید و بعد از هر دو آزمایش، گرفتگی ملایم شکم داشته باشید؛ این علائم معمولاً طی مدت کوتاهی کم می‌شوند.

مقایسهٔ سریع دو آزمایش

  • زمان انجام: CVS هفتهٔ ۱۰ تا ۱۳؛ آمنیوسنتز معمولاً هفتهٔ ۱۵ تا ۲۰
  • نوع نمونه: CVS بافت جفت؛ آمنیوسنتز مایع آمنیوتیک
  • مسیر نمونه‌گیری: CVS از راه شکم یا دهانهٔ رحم؛ آمنیوسنتز از راه شکم
  • جواب سریع: در هر دو معمولاً ۲ تا ۵ روز
  • کاریوتایپ کامل: در هر دو حدود ۱۰ تا ۱۴ روز
  • خطر اضافهٔ سقط: طبق راهنمای RCOG، برای هر دو روش وقتی پزشک آموزش‌دیده انجام دهد، احتمالاً کمتر از ۰٫۵ درصد

کدام برای شما مناسب‌تر است؟

دکتر فروهر دارابی، متخصص زنان و زایمان و فلوشیپ پریناتولوژی

جواب این سؤال برای هر بارداری متفاوت است. سن دقیق بارداری، دلیل انجام آزمایش، نوع بررسی ژنتیکی مورد نیاز و ترجیح خود خانواده، همه در انتخاب نقش دارند. برای مثال، مادری که در هفتهٔ ۱۲ جواب پرخطر غربالگری گرفته، ممکن است CVS را انتخاب کند تا زودتر به جواب برسد؛ اما برای مادری که در هفتهٔ ۱۷ در سونوگرافی یافتهٔ غیرطبیعی داشته، آمنیوسنتز گزینهٔ منطقی‌تری است.

تصمیم نهایی باید پس از مشاوره با پزشک متخصص و در صورت نیاز مشاور ژنتیک گرفته شود. توضیحات بیشتر دربارهٔ روش انجام، زمان جواب و مراقبت‌های بعد از هر دو آزمایش را می‌توانید در صفحه‌های آموزشی دکتر فروهر دارابی ، متخصص زنان و زایمان با فلوشیپ طب مادر و جنین، بخوانید.

پیش از آزمایش چه بپرسیم؟

  • دلیل پیشنهاد آزمایش در شرایط من چیست؟
  • در هفتهٔ فعلی بارداری، کدام روش امکان‌پذیر است؟
  • روی نمونه کدام بررسی‌ها انجام می‌شود و جواب هر کدام کی آماده می‌شود؟
  • اگر جواب نامشخص بود، قدم بعدی چیست؟

چند نکتهٔ مشترک

  • هر دو آزمایش سرپایی هستند و بستری لازم ندارند.
  • پس از هر دو، معمولاً یکی دو روز پرهیز از فعالیت سنگین توصیه می‌شود.
  • مادران Rh منفی که حساس نشده‌اند، پس از هر دو آزمایش به آمپول Anti-D نیاز دارند.
  • خونریزی، تب، درد شدید یا خروج مایع از واژن پس از آزمایش، نیاز به تماس فوری با پزشک دارد.

پرسش‌های رایج

آیا می‌شود به‌جای این دو آزمایش فقط NIPT داد؟

NIPT دقیق‌تر از غربالگری معمول است، اما همچنان غربالگری به حساب می‌آید و جواب پرخطر آن باید با CVS یا آمنیوسنتز تأیید شود.

کدام آزمایش دردناک‌تر است؟

تفاوت چشمگیری گزارش نمی‌شود. در هر دو، حس فشار کوتاه یا گرفتگی ملایم شکم شایع‌ترین تجربهٔ مادران است.

در بارداری دوقلو چه می‌شود؟

هر دو آزمایش در بارداری دوقلو هم امکان‌پذیر است، اما ممکن است برای هر جنین نمونهٔ جداگانه لازم باشد.

جواب طبیعی یعنی جنین کاملاً سالم است؟

نه لزوماً. جواب طبیعی فقط دربارهٔ اختلالاتی است که روی نمونه بررسی شده‌اند؛ بنابراین سونوگرافی‌ها و مراقبت‌های معمول بارداری باید ادامه پیدا کند.

توجه : مطالب بخش بهداشت و سلامت سایت نمناک از منابع خارجی ترجمه شده و تنها جنبه اطلاع رسانی و آموزشی دارد . از اینرو توصیه پزشکی تخصصی تلقی نمی شوند و نباید آنها را جایگزین مراجعه به پزشک جهت تشخیص و درمان دانست .