تاریخچه پرچم ایران قدیم و جدید؛ از اولین پرچم تا زمان امام حسین و الان

پرچم ایران در طول تاریخ ؛ از قدیمی ترین تا جدیدترین پرچم ایران

پرچم ایران، تجسم زنده تاریخ، باورها و هویت ملی این سرزمین است که سفری طولانی از دوران باستان تا معاصر را طی کرده است. این بیرق در طول تاریخ از شکل سه گوش صفوی تا تثبیت نماد “شیر و خورشید” در دوره قاجار تغییر شکل داده است.

در ادامه این بخش از نمناک به طور مختصر به تغییرات پرچم ایران قدیم و جدید در طول سالیان سال، اشاره خواهیم کرد. از شکل پرچم ایران در زمان امام حسین تا رنگهای پرچم اصلی ایران و اطلاعات دیگری که خواندنشان برای هر ایرانی میتواند جالب توجه باشد.

پرچم ایران قدیم

پیش از آنکه کوروش کبیر به پادشاهی برسد، نماد اصلی پرچم ایران یک گاو بالدار بود. نام این پرچم «درفشا» ذکر شده است و از این رو، درفشا به عنوان اولین پرچم شناخته شده ایران باستان شهرت دارد.

پرچم ایران در زمان هخامنشیان

با آغاز به کار سلسله هخامنشیان، نماد روی پرچم تغییر کرد. گاو بالدار جای خود را به یک پرنده شکاری داد که در روایت‌ها از آن به عنوان «شهباز» یاد می‌شود.

دلیل انتخاب تصویر شهباز بر پرچم ایرانیان در دوران هخامنشی، داستانی اسطوره‌ای است که بر اساس آن، این پرنده قهرمان، ناجی قوم آریایی بوده و آن‌ها را به سوی سرزمین ایران هدایت کرده است.

پرچم ایران در دوران اشکانیان

پس از اینکه اشکانیان موفق به شکست دادن نیروهای بیگانه سلوکی شدند، این تصمیم اتخاذ شد که پرچمی منسجم و واحد برای کشور و قوم بزرگ پارت به اهتزاز درآید. بدین ترتیب، در طول دوران حکومت اشکانیان، نماد اصلی پرچم ملی ایران، خورشید زرد رنگی بود که در مرکز پارچه پرچم قرار می‌گرفت.

پرچم ایران در زمان ساسانیان

در دوران امپراتوری ساسانیان، پرچم ملی ایران همچنان میراث‌دار اساطیری درفش کاویان بود که ریشه در قیام کاوه آهنگر داشت. در آن دوران، کاوه آهنگر برای بسیج مردم علیه ضحاک، پیش‌بند چرمی خود را بر سر یک چوب بلند کرد و آن را به عنوان نماد مقاومت برافراشت. پس از پیروزی و به تخت نشاندن فریدون، او دستور داد تا این پیش‌بند چرمی با پارچه‌های نفیس دیبای زرد، سرخ و بنفش آراسته شود و با دُرّ و گوهر تزیین گردد.

نخستین رنگ های پرچم ایران

همانطور که گفتیم نخستین رنگ‌های پرچم ایران زرد، سرخ و بنفش بودند و در آن زمان (دوره ساسانیان)، پرچم فاقد هرگونه نماد خاص یا نشانه‌ای بر روی پارچه بود. بر اساس اسناد تاریخی، تا پیش از حمله اعراب به ایران، پرچم رسمی کشور همچنان به عنوان درفش کاویان شناخته می‌شد، هرچند شکل تاریخی آن یقیناً با نسخه اساطیری تفاوت داشته است.

پرچم ایران در زمان امام حسین

یکی از تغییر طرح هایی که پرچم ایران در طول تاریخ به خود دید، در زمان امام حسین(ع) بود. گفته شده است پس از حمله تازیان به ایران، تا 200 سال هیچ پرچمی وجود نداشت و تنها دو قهرمانان ملی ایران زمین، یعنی ابومسلم خراسانی و بابک خرم دین، دارای پرچم بودند.

ابومسلم خراسانیاز پرچمی کاملا سیاه رنگ استفاده می‌کرد. این پرچم به نمادی برای پیروان او تبدیل شد و از این رو، طرفداران او به سیاه جامگان مشهور شدند.

بابک خرمدین، که جنبش خود را در برابر خلافت عباسی رهبری می‌کرد، از پرچمی سرخ رنگ بهره می‌برد. پیروان او نیز به سرخ جامگان شهرت یافتند.

نخستین تصویر روی پرچم ایران

پس از اسلام به دلیل فتوای علمای اسلام مبنی بر حرام بودن تصویرسازی از جانداران (نقاشی و نگارگری)، پرچم‌ها فاقد هرگونه نقش و نگار حیوانات یا چهره‌ها بودند و تنها بر رنگ‌های ساده تکیه می‌کردند.

با قدرت‌گیری غزنویان، نمادهای حکومتی بر پرچم‌ها بازگشتند. گفته شده است که در سال ۲۵۵، پس از شکست سامانیان توسط غزنویان، سلطان محمود غزنوی برای اولین بار دستور داد نقش یک ماه را روی پرچم خود که رنگ زمینه آن یکسره سیاه بود، زردوزی کنند.

سالها بعد و در سال 410، سلطان مسعود غزنوی بدلیل علاقه به شکار شیر دستور داد نقش و نگار یک شیر را بجای نقش ماه روی پرچم ثبت کنند.

پرچم شیر و خورشید در زمان صفویه

از زمان غزنویان، نماد شیر (که اغلب با خورشید ترکیب شد) به نماد اصلی پرچم ملی ایران تبدیل شد و تا زمان انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ (۱۹۷۹ میلادی) بر روی پرچم باقی ماند.

در دوران سلطنت 230 ساله صفویان، پرچم ایران سبز رنگ بود و شیر و خورشید را روی آن نقش بسته بود، تنها شاه اسماعیل اول و شاه طهماسب اول روی پرچم خود شیر و خورشید نداشتند. شاه طهماسب چون خود زاده ی ماه فروردین (برج حمل) بود، دستور داد به جای شیر و خورشید تصویر گوسفند (نماد برج حمل) را هم روی پرچم ها و هم بر روی سکه ها ترسیم کنند.

موقعیت و نحوه قرار گرفتن شیر در این پرچم ها متفاوت بود و گاهی شیر به حالت نشسته، گاهی به سمت روبرو و گاهی نیمرخ بوده است.

سه گوش بودن پرچم ایران پیش از قاجار

بر اساس مشاهدات ژان شاردن، جهانگرد مشهور فرانسوی، در دوران صفویه، پرچم‌های مورد استفاده در ایران شکلی متمایز و غیرمعمول برای ما در امروز داشتند.

شاردن گزارش می‌دهد که در آن زمان، استفاده از بیرق‌های نوک‌تیز و باریک رواج داشته است. این بیرق‌ها صرفاً پارچه‌هایی برای نمایش نبودند، بلکه حاوی نمادهای مهم مذهبی و تاریخی چون آیه ای از قرآن و تصویر شمشیر دو سر حضرت علی (ع) یا شیر خورشید بودند.

این شواهد تاریخی قوی نشان می‌دهد که شکل غالب پرچم در ایران، حداقل تا پایان دوره صفویه و احتمالاً تا زمان قاجار، برخلاف پرچم‌های امروزی چهارگوش، سه گوشه بوده است. این طراحی احتمالاً متأثر از پرچم‌های رایج در جهان اسلام در آن دوران، به‌ویژه پرچم‌های اعراب، بوده است.

پرچم ایران در زمان قاجار

دوران آغازین سلسله قاجار، به ویژه تحت فرمانروایی آقا محمدخان قاجار، شاهد تحولات اساسی و نمادین در ساختار پرچم ملی ایران بود که مسیر طراحی پرچم‌های بعدی را رقم زد. اولین تغییر بنیادین، تغییر شکل پرچم از حالت سه گوشه به شکل چهارگوشه بود.

آقا محمدخان به دلایل سیاسی و دشمنی شخصی با نادرشاه افشار، سه رنگ سبز، سفید و سرخ را که در پرچم نادری وجود داشت، حذف کرد و تنها رنگ سرخ (قرمز) بر روی پرچم باقی ماند.در مرکز این پرچم سرخ، یک دایره سفید بزرگ قرار داشت که نماد سنتی شیر و خورشید در آن نقش بسته بود. نکته حائز اهمیت این بود که برای اولین بار، نماد شیر به شمشیری در دست مجهز شد، که نشان‌دهنده رویکرد نظامی و قدرت‌طلبانه بنیانگذار قاجار بود.

در زمان کدام شاه ایران دو پرچم داشت؟

با روی کار آمدن فتحعلی شاه قاجار، وضعیت پرچم پیچیده‌تر شد و ایران عملاً دارای دو نوع پرچم رسمی گردید. پرچمی کاملاً به رنگ سرخ که بر مرکز آن شیری نشسته و خورشیدی در پشت آن قرار داشت. پرتوهای خورشید به طور کامل پرچم را فرا می‌گرفت.

پرچم شیر و خورشید مسلح که احتمالاً همان پرچم چهارگوش آقا محمدخان بود، اما در این دوره به عنوان یکی از دو پرچم رسمی به کار می‌رفت.

پرچم ایران در زمان امیرکبیر

ميرزا تقی خان اميركبير که قلبا نادرشاه را دوست داشت، تصمیم گرفت تا همان رنگ‌ های پرچم نادر را برای پرچم انتخاب کند، با این تفاوت که پرچم بر خلاف شکل سه گوشه در دوران نادرشاه، چهارگوش بوده و سراسر زمينه پرچم سفيد باشد که نوار سبز رنگی به عرض متوسط در گوشه بالايی و نواری سرخ رنگ به همان اندازه در قسمت پايين پرچم دوخته شود و نشان شير و خورشيد و شمشير در وسط پرچم باقی بماند.

در این پرچم تاجی بر بالای خورشيد نگذاشته شده بود و پرچم ايران تا حدودی مشابه پرچم امروزی ايران بود.

پرچم ایران در زمان مشروطه

در زمان مشروطه که روحانیان تصویر گرایی را حرام می دانستند، نمایندگان نواندیش در توجیه رنگ های به کار رفته در پرچم به دلایل دینی متوسل شدند. آنها می گفتند رنگ سبز، رنگ دلخواه پیامبر اسلام (ع) و رنگ دین است، رنگ سفید نماد صلح، آشتی و پاکدامنی است و رنگ سرخ نیز به ارزش خون شهید در اسلام، به ویژه امام حسین (ع) و جان باختگان انقلاب مشروطیت اشاره دارد.

وقتی نمایندگان روحانی با این استدلال ها مجاب شده بودند و زمینه مساعد شده بود، نواندیشان حاضر در مجلس سخن را به موضوع نشان شیر و خورشید کشاندند، آنها گفتند انقلاب مشروطیت در مرداد یعنی در برج اسد (شیر) به پیروزی رسید و اسدالله از القاب حضرت علی (ع) است، بنابراین شیر هم نشانه مرداد است و هم نشانه امام اول شیعیان.

خورشید در مرداد در اوج نیرومندی و گرمای خود است، بنابراین پیشنهاد شد خورشید را نیز بر پشت شیر سوار کنند که این شیر و خورشید هم نشانه علی (ع) باشد، لازم است شمشیر ذوالفقار را نیز به دستش بدهیم.

پرچم ایران زمان شاه

کشورهای دیگر، ایران را با نام سرزمین شیر و خورشید می ‌شناختند. این نشان با همان سه رنگ اصلی سبز و سفید و سرخ در دوران پهلوی هم در پرچم ایران حفظ شد و پرچم ایران زمان شاه همین پرچم فعلی بود با این تفاوت که نقش شیر و خورشید در میانه آن وجود داشت.

پرچم جدید ایران بعد از انقلاب

پس از انقلاب، پرچم ایران تغییر کرد و پس از سال ۱۳۵۹ پرچم کشورمان به شکلی که امروز مشاهده می کنید درآمد. طراح پرچم ایران فردی بنام حمید ندیمی بود که طرح پیشنهادی او در میان دیگر طرح ها مورد توجه و تایید قرار گرفت.

در پاسخ به سوال وسط پرچم ایران چی نوشته؟ باید بگوییم پرچم فعلی ایران یا پرچم ایران جدید از رنگهای سبز، سفید و قرمز با نشان " الله" در وسط پرچم تشکیل شده است و در بالا و پایین این نشان، ۲۲ واژه "الله‌اکبر" به مناسبت ۲۲ بهمن و سالروز انقلاب ایران، قرار دارد.

نشان رسمی جمهوری اسلامی ایران (☫)نمادی متمرکز بر توحید و یک نشان‌واره از عبارت اسلامی لا اله الا الله است. پنج جزء اصلی این نماد به گونه‌ای چیده شده‌اند که در نگاه اول، شکل کلمه الله را تداعی می‌کنند. ساختار هندسی این کلمه، شبیه به گل لاله است، در فرهنگ ایرانی، گل لاله نمادی بسیار قدرتمند از شهادت و فداکاری می باشد.علاوه بر این، بخش مرکزی عمودی این نماد، شمشیر را تداعی می‌کند که نماد ایستادگی، قدرت و دفاع از ارزش‌های ملی و دینی است.

معنای رنگ‌ های پرچم ایران

• سبز:نشانه خرمی و دوستی
• سفيد:صلح و دوستی
• قرمز:نشان خون شهیدان در راه ايران

تور روسیه با بهترین قیمت در آرزوی سفر

جدیدترین سررسید های ۱۴۰۵ ✅