نمناک سبک زندگیخانه داری آموزش تکثیر و برداشت انواع گیاه “آنغوزه”
asafoetida ، آنغوزه
آنقوزه یا “آنغوزه” گیاهی است علفی چند ساله، ریشهٔ آن کمی ضخیم و گوشتی، برگهای آن بسیار بریده و غباری، ساقه آن مجوف و گوشتی و بلندی آن تا 2 متر می باشد.

کاشت گیاه آنغوزه

  آنغوزه از گیاهان دارویی مهم تیره چتریان با خواص فراوان است.گیاه تولید کننده آنغوزه به نام های فارسی خوراکما، آنگوزاکما و کورن کما، بوته ای بزرگ، علفی و چند ساله است که ارتفاع آن گاهی به 2/5 متر می رسد. ساقه آن نسبتاً محکم و ضخیم با سطحی خشن است.
 
برگ های قاعده بزرگ و ضخیم هستند؛ به طوری که طول آن ها تا 60 سانتی متر می رسد. این برگ ها تقسیمات زیادی دارند به طوری که به قطعاتی (لوب دار) دندانه دار تبدیل می شوند.
گل های این گیاه زردرنگ هستند و به صورت گل آذین چتری در انتهای ساقه قرار می گیرند.میوه ها دوفندقه ای، بیضی شکل و تقریباً مسطح می باشند که روی هر کدام پنج خط وجود دارد و کناره ها بال مانند هستند. رنگ میوه ها قهوه ای تیره است. از ریشه یا قاعده ساقه این گیاه بر اثر تیغ زدن ماده ای به نام اولئوگم رزین به دست می آید که به آنغوزه مشهور است. آنغوزه ابتدا شیری رنگ است و مزه ای تند و تلخ و نیز بوی بد و متعفنی دارد که تهوع آور است؛ به همین دلیل از قدیم به نام مدفوع شیطان معروف شده است. این گیاه در ایران (استان خراسان، بلوچستان، کرمان و نواحی جنوبی) وجود دارد.
برای بدست آوردن آنغوزه که صمغ این گیاه است گیاه را از حد فاصل ریشه و ساقه قطع می کنند شیره ای که از محل قطع خارج می شود آنغوزه نام دارد که مصرف پزشکی و درمانی دارد. این گیاه در خراسان به اسمی خورکما – آنگوزاکما – کورن کما نامیده می شود.
 
گیاه آنغوزه

پرورش گیاه آنغوزه

ترکیبات انغوزه

ترکیبات عمده آنغوزه 40 تا 64% رزین، 25% صمغ های درون زا و 17-10% اسانس می شود. رزین دارایasaresinotannols نوع A و B، فرولیک اسید، آبلی فرون و 4 ترکیب ناشناخته دیگر می شود. رزین بدست آمده تازه سفید خاکستری است و پس از خشک شدن کهربایی پررنگ می شود.

انواع انغوزه

گیاه آنغوزه دو نوع بوده که این نوع آن خوشبو و نوعی دیگر بد بو می باشد و نوع بدبوی آن در ایران پرورش می یابد و مصرف درمانی دارد.

انواع شیره آنغوزه

1- نوع اشکی یا دانه ای

اولین برداشت شیرابه که بدون مقطع گیاهی باشد نوع اشکی است.که این صمغ از ساقه گیاه و به مقدار کم در حالت طبیعیخارج می شود . این نوع شیره مرغوبترین و نادرترین نوع آنغوزه است ، بدون خاک و خاشاک و ظاهری غالباً مسطح و بیضوی دارد و نرمی خود را نیز مدتی حفظ می کند.در مجاورت هوا سریعاً اکسیده و تیره می شود و به رنگ بنفش و سپس قرمز- قهوه ای در می آید و اگر شکسته شود مقطع آن به رنگ سفید مایل به زرد تا کمی گلیرنگ می شود . از نظر ابعاد در حد فندقاست . در این حالت آنغوزه 15 درصد اسانس وجود دارد .

2- نوع توده ای

این نوع شیره در اثر تیغ زدن محل یقه گل (بعد از مراحل آماده سازی گیاه) از محل زخم خارج می شود وبا بی دقتی جمع آوری شده و به رنگهای متفاوت زرد قرمز، قهوه ای و خاکستری قهوه ای است . سفتی آن زیادتر از نوع اشکی و ناخالص تر از آن است . به طوریکه در آن کاه و حتی قطعات ریشه و خرده های برگ یافت می شود و ارزش آن از نوع اشکی باالطبع کمتر می باشد.

تکثیر آنغوزه

تنها راه تجدید حیات طبیعی گیاه آنغوزه از طریق تولید و پراکنش بذر است.هر ساقه گل دهنده گیاه آنغوزه انبوهی از بذر را در دستجات چتر مانندی تولید می نماید. بذر های سبک آنغوزه از طریق وزش باد، در سطح رویشگاه پراکنده می گردند و سپس سبز می گردند. طول بذر آنغوزه 9تا12 میلی متر و عرض آن 5تا 5/7 میلی متر ، وزن هزار دانه 5/12 گرم ، و وزن هکتولیتر آن 4/196 گرم بر سانتیمتر مکعب می باشد ، استاندارد قوه نامیه بیش از 90 درصد و تا 3 سال بذر قوه نامیه خود را حفظ می کند و استاندارد خلوص آن حدود 80 درصد می باشد .از آنجا که این گیاه منبع درآمد با ارزشی برای تعداد قابل توجهی از روستائیان و بهره برداران کشورمان است ، روستائیان با هماهنگی سازمان های ذی ربط ، پس از جمع آوری بذر ها اقدام به پاشیدن آن در مکان های مورد نظر در مراتع می کنند ، تا نه تنها از انقراض آن جلوگیری کنند ، بلکه از گیاهان مناسبی برای بهره برداری بر خوردار گردند .بهترین زمان جمع آوری بذر قبل از پراکنش است .

قسمت مورداستفاده

ریشه،بخشهای سبزگیاه به عنوان سبزی خوردنی وبذر

کاشت بذر به دو طریق صورت می پذیرد

1-کاشت مستقیم بذر
در چاله های بسته شده جهت بهره برداری آنغوزه که به وسیله داس خراشی در محل چاله ها داده شود و سه تا چهار دانه بذر در آن کشت شده و روی آن به وسیله خاک پوشانده می شود . حسن این روش این می باشد که چاله ها محل ذخیره آب بوده و رطوبت بیشتری در اختیار بذر و گیاه قرار می گیرد .
2- بذر پاشی
این روش در زمینی انجام می شود که زیاد سفت نباشد و بذر باید به طور یکنواخت در سطح زمین پخش شود به طوریکه هم از تراکم بوته ها پس از سبز شدن جلوگیری شود ، و هم اینکه خیلی تنک کشت نشود. رطوبت 70-60 % و دمای 15- 12 درجه برای جوانه زنی مناسب است . زمان کاشت بهتر است قبل از فصل بارندگی باشد.

برداشت را چگونه انجام می دهید؟

در خرداد ماه که برگ ها خزان کرد و زرد شد، برگ ها و ساقه ها را که دیگر شکننده نیست، می پیچانیم و یک سنگ روی بوته ها می گذاریم (برگ ها و ساقه ها را از بوته ها جدا نمی کنیم). یک هفته بعد از پیچاندن، شیرابه ی داخل برگ ها به ریشه برمی گردد و در این زمان، ساقه از طوقه جدا می شود و برجستگی کلاهک شکلی بر روی طوقه ظاهر می گردد. خاک دور کلاهک را خالی می نماییم و مقداری خاک نرم روی آن می ریزیم و مجدداً برگ های خشک شده را روی کلاهک می گذاریم تا سایه بانی برای کلاهک بشوند و نور آفتاب آن را از بین نبرد. 7 تا 10 روز بعد، خاک روی کلاهک را کنار می زنیم و شروع به تیغ زدن می نماییم. ضخامت برش باید به اندازه ضخامت یک برگه کاغذ باشد. سپس مجددا سایه بان را بر روی کلاهک قرار می دهیم. 4 روز بعد شیرابه ای که از محل برش ترشح شده است را برداشت می کنیم و مجددا برش می زنیم. این کار چندین بار تکرار می شود و فواصل تیغ زدن مجدد بوته ها همان 4 روز یکبار است.
فصل برداشت آنغوزه 3 تا 4 ماه طول می کشد. معمولاً هر هکتار یک کارگر برش زن نیاز دارد و باید روزی 1000 تا بوته تیغ زده شود.
برداشت شیره انغوزه در سن 5 تا 7 سالگی گیاه و قبل از موعد گلدهی و بذرافشانی آن صورت می گیرد.

آفت و بیماری

هیچگونه آفت و بیماری در کشت آنغوزه و باریجه مشاهده نکرده ام و فکر می کنم به خاطر بوی بد و تند این گیاهان باشد.

روش کشت بافت

باززایی گیاه دارویی آنغوزه به روش کشت بافت در اصفهان، از شش سال به 6 ماه کاهش یافت، گیاه آنغوزه در طول عمرش فقط یک بار گل می دهد و سپس از بین می رود اما با استفاده از فناوری کشت بافت از یک گیاه میلیون ها گیاه جدید، با کیفیت خوب و در زمان کوتاه تولید شد .کاهش زمان باروری این گیاه، تولید انبوه،جلوگیری از انقراض گیاه، و کاهش مرگ و میر گیاه از مزایای این طرح است.

خاک ودما

این گیاه خاکهایی عمیق و غنی و همچنین مکانهایی آفتابی را می پسندد. به دماهای زیر 10- درجه مقاوم است. به خاکهایی با بافتها و pHهای گوناگون سازگاری دارد ولی بهترین رشد را در خاکهایی عمیق و با زهکش مناسب دارد.
صادرات آنغوزه به چندین کشور خارجی
وی با بیان اینکه شیره تولیدی گیاه آنغوزه دارای خواص دارویی بسیاری است، تصریح کرد:بخش اعظم شیره تولید شده به کشورهایی نظیر هند، کشورهای حوزه خلیج فارس و حتی کشورهای اروپایی صادر می شود و به همین دلیل این گیاه ارزآوری بالایی برای کشور دارد.
وی با برشمردن برخی خواص این گیاه، بیان کرد:شیره این گیاه علاوه بر خواص درمانی بی نظیر در صنعت چرم و تولید مواد آرایشی و بهداشتی نیز کاربردهای فراوان دارد.
علی صفایی از بهره برداران گیاه آنغوزه با بیان اینکه درآمد قابل قبولی از طریق کشت گیاه آنغوزه عایدش شده است، بیان کرد:در حال حاضر بیش از 100 هکتار از اراضی طبیعی را به زیر کشت آنغوزه برده که در هر هکتار چیزی حدود 150 کیلو شیره آنغوزه برداشت می کند.
این بهره بردار گیاه آنغوزه خاطرنشان کرد:این کار علاوه بر حفاظت از مراتع، سود خوبی را نصیب بهره برداران می کند.

داروشناختی و اثرات مهم

تاکنون مطالعات کلینیکی برای مشخص شدن اثرات درمانی آن صورت نگرفته است؛ اما در مطالعه ای که بر روی موش های آزمایشگاهی انجام شده کلسترول سرم را پایین نیاورده است.
استفاده از عصاره الکلی (تنتور) باریجه سمیت سلولی علیه لنفومای سلول های سرطانی و لنفوسیت های انسانی را نشان داده است.
 
 عوارض گیاه آنغوزه

asafoetida

خواص دارویی گیاه آنغوزه

1-از انغوزه برای درمان اختلالات عصبی در کودکان استفاده می شود.
2- انغوزه خاصیت مسکن دارد و در کاهش فشارخون و درمان بیماری های قلبی عروقی موثر است.
3- انغوزه نفخ بر است و به هضم غذا کمک می کند.
4-مصرف انغوزه از حمله های هیستری جلوگیری می کند.
5-مصرف انغوزه پس از زایمان برای مادر بسیار مفید است.
6-برای رفع دندان درد، مقداری از انغوزه را با آب لیمو مخلوط کنید و با پنبه روی دندان قرار دهید.
7-از آن جا که انغوزه خاصیت آنتی بیوتیک دارد و مانع از رشد میکروب می شود، ازانغوزه به عنوان نگه دارنده در ترشی ها استفاده می شود.
8- انغوزه ناراحتی های تنفسی مانند آسم، سیاه سرفه و برونشیت را برطرف می کند.
9- انغوزه برای درمان یبوست بسیار مفید است.
10- انغوزه عفونت های قارچی روده را برطرف می کند.
11-از آن جا که مصرف انغوزه در برخی افراد حالت تهوع، سرگیجه، سوزش معده و… ایجاد می کند، بهتر است با نظارت پزشک مصرف شود.

عوارض جانبی آنغوزه

آنغوزه در کنار تمام فوایدی که دارد، بعضی مضرات را نیز دارد. در بعضی موارد ممکن است سبب تهوع و استفراغ شود؛ استفاده ی بیش از اندازه از این گیاه ممکن است سبب تحریک گلو، تورم لب ها، آروغ زدن، گاز معده و اسهال شود. علاوه بر این در افرادی که دارای بیماری اعصاب مرکزی هستند ممکن است اثرات تحریکی ناخواسته ایجاد کند. اگر مبتلا به صرع هستید از این گیاه استفاده نکنید زیرا ممکن است سبب حملات صرع شود. گاهی سبب حساسیت های پوستی از قبیل قرمزی، خارش و تحریک پوستی می شود، در این حالت باید با پزشک مشورت کنید تا واکنش آلرژیک بدن درمان شود. مقدار زیاد آنغوزه ممکن است سبب سرگیجه و سردرد و کاهش هوشیاری در هنگام کار شود. اگر مبتلا به بیماری فشارخون بالا یا پایین هستید از این گیاه استفاده نکنید.
بطور کلی اگر می خواهید برای درمان آسیب کبدی، بیماری قلبی یا مشکلات عصبی از این گیاه به مقدار زیاد استفاده کنید، بهتر است پیش از مصرف با متخصص یا پزشک مشورت کنید.

آنغوزه ، آموزش تکثیر و برداشت انواع گیاه آنغوزه

منبع : نمناک - / ک.ک
این مطلب مفید بود ؟ 8 3
نظر کاربران
نظر خود را بنویسید ...

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی با اخلاق و منش اسلامی ،ایرانی ما در تناقض است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.

کد امنیتی
ارسال نظر
انصراف